MACEDONIAN NEWS-НОВИНИ ОТ МАКЕДОНИЯ

2010-12-18T08:59:00.000-08:00

My Yahoo

Newsgator

Bloglines

Bulgaria according to Prince Tscherkasky (1877)

Macedonski grajdanino, kak taka ne se razbirame, kato az sum govorila i 4ela makedoski pisania bez prevoda4 i bez da imam nujda ot takuv... Razbiram, che iskate da se delite ot Bulgaria, ama nqma kak da si izkrivish dushata za "razbiraneto". Uvajavam vi kato hora, ama nqma kak da si razgrani4ite napulno istoriqta ot nashata - moje da si promenish budeshteto, ama minaloto nemojesh!

Edna bulgarka

27.05.2008

Netvibes

Хипатиевиот манастир во Кострома го граделе Македонци

2009-01-18T14:30:00.001-08:00

Димитар Гелев
Хипатиевиот манастир во Кострома го граделе Македонци

На 17 јули 1998 година или на Огнена Марија по стариот православен календар, во Петроград беше организиран повторен закоп на остатоците на руското царско семејство, кои според тогашните руски власти биле пронајдени во некој рудник во близината на Екатеринбург. Откако процесијата со царското семејство тргнала од градот Екатеринбург на 15 јули, царското семејство конечно со сите церемонии беше закопано во капелата "Света Катерина" (Екатерински предел) во тврдината "Свети Петар и Павле" во Петроград. Главната манифестација пред закопот се одвиваше на плоштадот Света троица, спроти тврдината "Свети Петар и Павле", и преку Мостот на Свети Јован ковчезите со остатоците беа внесени во тврдината.

Според официјалната руска верзија, целото царско семејство било убиено во градот Екатеринбург, во т.н. куќа на Ипатиев или Хипатиев. Станува збор за куќа на некој тогашен богат трговец Николај Хипатиев, каде што било егзекутирано целото руско царско семејство. Во 1927 година, по повод 10-годишниот јубилеј од Руската револуција, во куќата бил отворен музеј на револуцијата, кој бил затворен во 1932 година. Потоа куќата била користена за се и сешто, но во 1974 година таа е класифицирана како куќа од историско значење. Во 1977 година во Москва, тогашниот член на руското политбиро Михаил Суслов донесол одлука куќата да се урне. Оваа одлука за извршување му била пренесена на тогашниот прв секретар на регионот Свердловск, Борис Елцин, кој таа одлука и ја извршил. Ноќта помеѓу 27 и 28 јули 1977 година куќата на Хипатиев била срушена. Подоцна на тоа место била направена мала дрвена капела, а денес таму е изградена црква, која се нарекува Црква врз крвта, која веројатно треба да го симболизира покајувањето на рускиот народ за убиството на царското семејство.

Сето тоа би било убаво ако е така. Ама не е. Од причина што руското царско семејство воопшто и не е убиено во Екатеринбург. Ниту тоа некогаш стигнало до таму.

Станува збор за последниот руски цар Николај Втори и за неговата сопруга Александра, кој владеел со Русија од 1895 до 1917 година, во времето на Распутин, во времето на поделбата на Македонија. (Во негово време, непосредно пред Илинденското "востание", на 26 мај 1903 година, Апис ќе ги убие Драга Машин и Александар Обреновиќ, по што ќе следуваат сите познати настани. Тие денес се закопани во црквата "Свети Марко" во Белград).

Но без оглед на тоа што убиството на руското царско семејство нема никаква врска со Екатеринбург и со познатата куќа на Ипатиев или Хипатиев (иако спротивното денес е општораспространето убедување во Русија), ред е малку да се запознаеме со тоа за што всушност станува збор. Според руските "легенди и преданија", руското царско семејство Романов своето "царување" го почнало многу одамна, во 1613 кога Михаил Романов бил прогласен за цар од страна на земското собрание во Ипатиевскиот или Хипатиевскиот манастир кој се наоѓа во близината на градот Кострома. Инаку тоа се случило кога од таму бил истеран некој си "лажен Димитрија Втори". Овде се алудира на "лажниот Димитрија Први, кој бил толку многу "лажен" што на сите европски царски семејства до ден денешен им се тресат коските и од самата помисла на него.

Според логиката "како почнало, така и ќе заврши", царското семејство Романови своето царување го почнало 1613 година во Ипатиевскиот манастир во Кострома, а го завршило 1917 година во Екатеринбург егзекутирано од страна на болшевиците во куќата на Ипатиев. Скоро како бајка.

И во едниот и во другиот случај всушност станува збор за византиски, односно македонски споменици. Хипатиевиот манастир во Кострома всушност го граделе Македонци за време на Византиската империја, а на местото на т.н. "куќа на Хипатиев" навистина имало црква посветена на Хипатија. Дури и самиот град Екатеринбург своето име го добил по жената на Пантелејмон, Катерина.

Па која била таа Хипатија, што Македонците толку многу ја ценеле и во чија чест граделе толку многу цркви? Хипатија била жена пророк која била родена во Битола, тогашна Хераклеа. Татко и Теон, бил филозоф. Таа му помагала на семејството на Александар Македонски. Александар Македонски бил отруен и умрел од отров. Во заговорот за неговото убиство учествувал и неговиот зет. Додека умирал, се уште зашеметен од отровот му наредил на син му Димитрија да го донесе во Македонија телото на еден еврејски пророк. Пророк кој е вброен во Библијата меѓу книгите на пророците. Александар верувал дека нему му се случиле истите работи што на Блискиот Исток се случиле за време на тој библиски пророк. Токму затоа на смртната постела и го замолил син му Димитрија, телото на тој пророк да го однесе во Македонија како симбол што народот во Македонија треба да го памети "еднаш и засекогаш".

Димитрија тоа навистина и го направил, но кога дошол во Битола дознал дека се убиени пророчицата Хипатија и некои луѓе блиски на Александар Македонски и дека и во тој заговор повторно учествувал неговиот зет. Тогаш тој заедно со сопругот на Хипатија ги убил зет му и сите луѓе што биле вмешани во труењето на Александар и во убиството на Хипатија. Димитрија и сопругот на Хипатија по книгите се шифрирани како "Хион и Леонид". Во негова чест и во чест на Хипатија во Битола е изградена една црква која стои до ден денешен. Тоа е најголемата црква во Битола - "Свети Димитрија". Тој ќе биде наречен Сотер или Спасителот, а една цела династија негови наследници ќе владее со Либан, Сирија, Палестина и Израел како династија Сотер. Заради хаосот што настанал во Битола во тоа време, пријателите на Димитрија Сотер телото на библискиот пророк ќе го донесат и ќе го закопаат во Скопје, каде што тоа се наоѓа до ден денешен. Хераклеја подоцна ќе биде наречена Битола, по првата книга Мојсиева - "Битие". На сличен начин своето име ќе го добие и денешниот "Бит-Пазар", по првата книга Мојсиева. "Битието" ја означува "суштината на проблемот". Телото на еврејскиот пророк било симбол за таа "суштина", за тоа "битие".

Пророчицата Хипатија ќе биде искасапена на четири дела. На четири дела ќе биде поделено и царството на Александар Македонски. Судбината сакала династијата на Димитрија Сотер да владее токму во Либан (Феникија), на местото каде што многу време пред тоа на ист начин била убиена тамошната видовита жена Изис. Таа е позната од легендата за Изис и Озирис. Таа била убиена со заговор од тогашниот египетски фараон, кој нам ни е познат како Хорус.

(Толку за тврдењето на Меѓународната кризна група дека "Хераклеја е Грчка". Дека Пантелејмон сакал Грци "повеќе од леб да јаде" е општопозната работа. А за Распутин, допрва)

(Авторот е професор)

http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=2934&stID=68992&pdate=20051210

Посетата на Распутин на Македонија остана тајна

2009-01-18T14:29:00.001-08:00

Димитар Гелев
Посетата на Распутин на Македонија остана тајна

Една од најголемите тајни од животот на Распутин е неговата посета на Македонија и на манастирите на Света Гора, непосредно пред почетокот на Илинденското востание. Тоа е тајна, која се уште не ја знае никој.

Семејството на Распутин во Русија систематски било малтретирано и понижувано. Распутин бил против начинот на кој тогашните големи сили ги воделе "своите војни", а особено Русија. Единствената што имала разбирање за тоа што го кажува Распутин, била царицата Аликс, но тоа не било доволно, бидејќи неа не ја слушал никој. Еден ден рускиот цар Николај Втори и кажал на царицата дека Распутин ќе биде убиен, затоа што му пречи и што "му направил хаос". Дека тој за него претставува "ноќна мора". Убедувањата на царицата да не го прави тоа воопшто не допирале до Николај. И наредил на царицата за извесно време да го напушти Петроград. Во тоа време таа била бремена.

На 11 декември 1916 година, на Светите петнаесет пивериополски маченици, таа пристигнала во Новгород. Заедно со придружбата заминала на служба во црквата "Света Софија". Оваа црква е изградена за време на Димитриј Варда Палеолог, внукот на Самуил. Таму и ја купила иконата на света Петка, која по само неколку дена подоцна ја спуштила во ковчегот со мртвото тело на Распутин. Целосно растревожена од она "што ќе се случи" и се слошило. Вечерта прокрвавела и го изгубила бебето.

Неколку дена подоцна Распутин ќе биде убиен. Застрелан со куршум, така седејќи на стол. Сите приказни дека трчал надвор, па дека го бркале и пукале по него се целосно измислени. Бил убиен од Турчин, Феликс Јусупов, чиј родослов до "пророкот Мухамед" исто така е целосно измислен. Тој е оксфордски ученик. На Оксфорд учел заедно со српскиот принц Караѓорѓевиќ, со грчкиот принц, со кралот на Португалија, Мануел и со други слични персони. Бил верен член на "Јахт клубот", заедно со Абрамович.

Но планот за "контролираната нестабилност" морал да продолжи. Царското семејство се качило на воз и требало да допатува во Екатеринбург. Таму требало да почека да завршат немирите и подоцна да се врати во Петроград и да ја прогласи толку очекуваната "уставна монархија". Бил издаден налог да се убие целото семејство на Распутин. Но семејството тоа го дознало. На една железничка станица, зетот на Распутин, Борис Соловјов (син на Николај Соловјов, кој бил благајник на Светиот синод на црквата) на разбеснетиот народ му кажал дека во возот се наоѓа царското семејство. На бесниот народ толку му требало. Се нафрлило на возот и го убило целото семејство. Во пресметката со обезбедувањето загинал и самиот Борис Соловјов, свршеникот на ќерката на Распутин, Марија. Царското семејство никогаш не стигнало во Екатеринбург. Русија останала без цар. Тоа е накусо содржината на т.н. Февруарска револуција.

Октомвриската револуција почнала со фингирано пукање од крстосувачот Аурора. "Револуционерите" речиси без борба ги зазеле сите клучни згради.

Ќерката на Распутин, Марија, ќе мора да бега во странство за да остане жива. Брат и Димитриј и мајка и Параскева претходно умреле речиси од глад (скорбут). Марија прво заминала за Париз, од таму за Америка. Во Америка речиси цел живот работела во циркус како скротител на тигри и лавови. Нешто како "гладијатор". Кутрите Американци не можеле да и обезбедат ништо подобро.

Нејзиниот гроб е на гробиштата Роседале, во Лос Анџелес, Калифорнија. Местото се вика Вест Адамс. Останала едноставна жена цел живот. Објавила една книга за својот татко, заедно со новинарката Бархам Патте. Таа е позната по својот бестселер за Мерлин Монро. (Можеби настаните поврзани со Џон и Роберт Кенеди ја потсетиле на Распутин. Но тие биле такви само навидум. Во основа не биле ни малку слични).

Инаку, непосредно пред убиството на Пол Хлебников во Москва, Русија од магазинот Форбс ги откупи т.н. "Фабержеови јајца" на царското семејство Романови. Во Индија Саи Баба еднаш годишно вади различни, дури и златни јајца, така од ништо. Од раката, "од никаде" вади прав, како потсетување дека сите ние сме само тоа: земја и прав. Се ќе пројде, кажаното од Господ нема.

Македонија била разделена на три дела, зошто таа како и обично "немала време за чекање". Турците извршиле невидени масакри во Ерменија и во Курдистан, за Босна знаеме сите - "Дервишот и смртта".

А што правел Распутин во Македонија, ќе биде раскажано "еден убав ден", кога ќе ги снема овие изроди од Македонија.

(Авторот е професор)

http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=2946&stID=69946&pdate=20051224

Убиството на Димитар Филипов Рафаилов

2009-01-18T14:28:00.000-08:00

димитар гелев
Убиството на Димитар Филипов Рафаилов

На 23 и 24 февруари 1994 година, во Прилеп бил одржан некаков научен собир посветен на животот и на делото на Кузман Јосифовски-Питу. На собирот говореле педесетина учесници. Кажале се и сешто за животот и за делото на комунистичкиот лидер Кузман Јосифовски.

Во врска со неговото убиство, нивниот заклучок бил дека кај убиениот Кузман е пронајдена лажна лична карта на име Димитар Филипов-Рафаилов и дека за разлика од вистинскиот Кузман убиениот бил "со среден раст, полуќелав и изразито слаб човек". Секој нормален човек, кога ќе види мртов човек што воопшто не личи на Кузман Јосифовски-Питу и кога кај него ќе најде лична карта на друго име, логично ќе заклучи дека личната карта му припаѓа на починатиот. Но тоа не било случај со учесниците на овој еминентен собир, кои и покрај се заклучиле дека убиениот бил Кузман Јосифовски-Питу, иако тој не личел на него и имал лична карта на друго име и презиме. За расправата во врска податокот како било можно едно мртво тело во исто време да е на различни гробишта во Скопје (во Бутел и во Кисела Вода) човек останува без зборови. Смешно, но дури и во 1994 година, толкав број еминентни учесници не ја кажале вистината за она што навистина се случило. А тоа што било кажано е реален одраз на состојбата со македонската историографија.

Димитар Филипов-Рафаилов е родум од Дебар и во Втората светска војна со Иван Михајлов бил еден од водачите на ВМРО. Неговата познаничка била Анка Белгарјанова, сопруга на Бојан Белгарјанов, шеф на бугарските комунисти. Тие биле поврзани со Ѓорѓи Димитров (родум од селото Света Петка во Пиринска Македонија).

На нивно инсистирање, во почетокот на 1944 година Иван Михајлов се согласил да стапи во контакт со одредени кругови во Македонија, пред се, поврзани со Димитар Чкатров од Битола, за да се договорат за понатамошните активности во врска со Македонија. Михајлов изворно требал да стапи во контакт со Чкатров, а не со Кузман. Михајлов сакал да им укаже на "одредени кругови" во Македонија дека со своето однесување го загрозуваат нејзиното обединување, која и во тоа време, како и денес била поделена на четири дела и дека нивните активности му се многу добро познати. Тоа особено почнало да станува јасно по вестите за интензивните контакти на одредени кругови во Македонија со комесарот на српскиот косовски одред Милија Ковачевиќ-Максим.

Бидејќи господинот Чкатров му бил вујко на Кузман, најнапред биле искористени т.н. "партизански канали", односно најнапред стапиле во контакт со господинот Кузман Јосифовски-Питу. Средбата ја договорила познаничката на Димитар Филипов-Рафаилов, Анка Белгарјанова. Таа средба се одржала во т.н. "вила на Водно", односно во една куќа во месноста Козле во Скопје и токму таа средба била "провалена".

Куќата била опколена и полицијата пукала во "присутните". Кузман бил ранет и заробен, а Димитар Рафаилов, иако ранет, успеал да побегне преку прозорецот, но бил убиен во близина на денешниот објект "Мала станица", каде што полицијата претходно поставила заседа. Тогаш таму имало пруга. Кузман и Димитар Рафаилов биле префрлени во болница. Кузман се уште бил жив, но полицијата им наложила на лекарите да не вршат никаква хируршка интервенција и да го остават да умре. Подоцна двете тела биле изложени пред болницата "за препознавање". Дежурниот лекар се викал Панче Караѓозов.

Подоцна се уапсени поголем број лица. Бил убиен братот на Анка Белгарјанова (Крум Георгиев), а таа била уапсена. Таа се обидела да се самоубие, најнапред со сечење на вените, а подоцна скокнала од прозорец во затворот, но останала жива. Сите стории за тоа дека нив ги издал братот на Анка се целосно измислени. Акцијата за убиството на Кузман и на Димитар Рафаилов била изведена со целосна координација на српската и бугарската полиција (Евреите во меѓувреме нешто ги снемало, исто како што се проретчија денешниве муслимани од Босна).

По овие настани, македонските кругови се уплашиле и ја прекинале комуникацијата со Михајлов. Продолжиле така како што си почнале... "со големи идеи". Сите приказни за Чкатров, Ѓузелов итн., кои биле "фашисти и ванчомихајловисти" се целосно измислени. Ова бил единствениот контакт на Михајлов со нив. Тие воопшто не биле поврзани и самите долго одбивале секаков вид комуникација. Тоа важи и за случајот "Ченто". Ченто немал никаква врска со Михајлов. Тој се појавил кога веќе било "доцна". Особено по "божикниот масакр" на скопското Кале. Луѓето што реално биле поврзани со Михајлов биле некои сосема други луѓе...

П.С.

Како дошло до тоа оние што биле против Хитлер да бидат убиени, а Гаврило Дожиќ да биде "прв патријарх" во новата Југославија, треба да ни појаснат тие што денеска тврдат дека "Косово не е ниту дел од проблемот ниту дел од решението" за Македонија. И дека треба да продолжат "преговорите за името"...

(Авторот е професор)

http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=2967&stID=71647&pdate=20060121

На островот Свети Ахил се гробовите на Хомер и на Самуил

2009-01-18T14:27:00.000-08:00

Димитар Гелев

На островот Свети Ахил се гробовите на Хомер и на Самуил

Една од подобро чуваните тајни на "жителите" на брдото Јудино, наречено Водно, е постоењето на островот Свети Ахил во Преспанското Езеро. На тој остров се наоѓа гробот на Хомер, познатиот творец на "Илијада" и на "Одисеја", чие вистинско име е Илија. Таму, на островот Свети Ахил, се наоѓа и гробот на цар Самуил, како и гробот на пророкот кој на јавноста и е познат како Симеон Нови Богослов или Симеон Нови Теолог.

За пророкот Илија или Хомер слушнале сите. Тој е пророк што е роден во градот Бар, денешна Црна Гора, под планината Румија. Токму затоа што живеел и работел во Македонија, (Македонија ја нарекувале Румелија или Рум по планината Румија, родното место на Хомер), а Византијците себеси се нарекувале Ромеи, што е идентично на одредницата "Елини" или "Хелени", збор што потекнува од името на пророкот Илија ("Илиини"). Хомер е познат по описите на Тројанската војна - настан што во најголем дел се одвивал во градот Троја, што се наоѓал на островот Тенедос, во близина на денешен Истанбул (Цариград).

Изворно, гробот на Хомер се наоѓал во близината на Лерин. На островот Свети Ахил бил пренесен од Самуил. Токму затоа денес најчесто се споменува некое си "Житие на светиот Ахил", кој бил "поп во Лерин" , "за време на Константин Велики". Самата идеја за Хомер како поп во Лерин е фасцинантна.

За островот Свети Ахил се врзани различни настани од бурната македонска историја. На пример, на островот Свети Ахил живеел и работел свети Димитрија. На овој остров тој ја превел Библијата и на тој остров бил и заробен пред да му биде отсечена главата на местото каде што денес се наоѓа познатото летувалиште Порто Карас. Според белосветските книги, свети Димитрија е шифриран како "Ориген", што значи "извор". Така и се печатат неговите дела. Островот или езерото се шифрирани како "Мери". Па ни се раскажува дека таму се собрале 70 учени луѓе да ја преведат Библијата. Но, вистината е сосема поинаква. Библијата ја превел еден и баш нему Грците му ја отсекле главата. Онака случајно, од побожност, скоро "партизански". А "Ориген" е секако основа на "католицизмот".

Овде се наоѓа и гробот на Симеон Нови Богослов. Тоа е пророк што живеел во времето на Самуил и Василиј Втори. Автор е на многу дела. Во 1999 година, некојаси издавачка куќа од Охрид, "Мацедониа Прима" се појави со издание на "Тајната книга - Образложение за ереста на богомилите". Станува збор за интересна компилација на две сосема различни работи. Првиот дел на "Тајната книга" всушност е делумно фалсификувано пророштво на Симеон Нови Богослов, кој го прорекнал ослепувањето на 14.000 војници. Овде името на пророкот што ја пишува "Тајната книга" е наведено како "Јован" или "Јоан", што како пророк навистина постоел, но многу подоцна. Станува збор за пророкот Јован, поврзан со Димитрија ("Хоматијан", "Роман", па дури и "Кристофер"), внукот на Самуил и со историјатот на манастирот "Дечани". Неговиот гроб се наоѓа на еден остров во Скадарското Езеро. Можеби токму затоа во вториот дел на изданието е наведено некое "Образложение за ереста на богомилите" на некојси Евтимиј Зигабени, кое почнува со "итрината на императорот Алексеј Комнен". Во секој случај, станува збор за дело што ни оддалеку не било "Тајна книга" на богомилите. (Но, претставува добар пример за тоа дека вмровец не се станува "преку ноќ", што најдобро се гледа на примерот на "расчинетиот владика" Јован и "случајот што не знаеме како да го завршиме", затоа што очигледно "Русите не ни кажале се". Американците немаат ни намера да ни кажат, зашто се во "Бонд-стил", што е "едно непријатно". А манастирот Дечани го чувале Италијанци. Веројатно ги нашле некои "православни". Инаку, нема смисла "Свети Сава да биде на Врачару".)

Инаку, овој пророк Симеон Нови Богослов е истата личност што по бугарските истории од понов датум се прикажува како "бугарскиот цар Симеон", што претставува посебна тема во овој неверојатен драмски заплет.

Конечно, на островот Свети Ахил се наоѓа и гробот на Самуил. Но, зошто и покрај се, кај нас за овој остров не се знае речиси ништо? Одговорот е прилично едноставен. Пред педесет години, тогашните раководства на Југославија, Грција и на Бугарија се договориле дека овој остров не се вика Свети Ахил, туку дека така се викал некојси остров што се наоѓа на "грчката страна" од Преспанското Езеро. За нас останало името "Змиски остров", по змиите што пливаат таму или "Голем град". Така обично прават "сериозните луѓе за сериозни времиња, оти од историја не се живеит".

Дури во 1960 година некои археолози, очигледно на нашата страна од езерото, вршеле некакви ископувања. Во тоа време слој по слој се вадени иконите од црквите на островот. Сето тоа е документирано на повеќе места, но обично како главна референција се наведува професорот Н. Муцопулос од Универзитетот "Аристотелус" од Солун, кој се шинал од издавање книги во врска со "наодите" од островот Свети Ахил. Станува збор за истиот универзитет од Солун кој нам ни е познат по одличните врски со некои наши факултети и "катедри" по војната. Првиот што воспоставил врска со него е и една личност што по војната има сосема истакната улога во познатите судења и ликвидации на вмровци по Македонија. Неговите "ученици", еве едно 15 години, го решаваат "прашањето со името", а во заднина крадат.

Инаку, во наодите за археолошките ископувања на професорот Муцопулос, за гробот на Хомер се користи шифрата "гробот Г". Како таков е означуван и во претходните "истражувања" на вистинољубивите западни археолози и пробисвети. А за преспанската јудејска школа, за Цветко Узуновски-Абаз и за "славното Дебарца", во некоја друга пригода.

(Авторот е професор)

http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=2922&stID=68007&pdate=20051126

Тирана си го сака "албанскиот дел" во Македонија

2009-01-18T14:26:00.000-08:00

АКО КОСОВО СЕ ПОДЕЛИ
Тирана си го сака "албанскиот дел" во Македонија

Македонија вчера побара официјално објаснување од Тирана за изјавата на албанскиот министер за надворешни работи за промена на границите во регионот во случај на поделба на Косово. Шефицата на дипломатијата Илинка Митрева вчера го повикала албанскиот амбасадор во земјава, но и телефонски разговарала со министерот Бесник Мустафај за да побара објаснување лично од него. Шефот на албанската дипломатија Мустафај во вторникот за телевизијата Алсат изјави дека "ако има поделба на Косово, Албанија не дава веќе гаранции за непроменливост на границите, не само за Косово, туку и за албанскиот дел на Македонија".

БРИСЕЛ БРИФИРАН ЛАНИ

- Денеска во МНР беше повикан амбасадорот на Република Албанија за да ја објасни изјавата на министерот Мустафај. Денеска се слушнав лично со него и побарав објаснување. Ми беше соопштено дека Република Албанија настојува односите со нашата држава да бидат на што е можно повисоко ниво и да не се доведува во прашање принципот на добрососедство и на севкупна соработка.

Албанија не може да гарантира непроменливост на границите кон Македонија и Косово, ако српската покраина се подели, изјави во вторникот шефот на албанската дипломатија Бесник Мустафај.

- Тирана е подготвена за секој случај и ако Косово биде поделено, Албанија не дава гаранции за непроменливоста на границите - изјави Мустафај за телевизијата Алсат, одговарајќи на прашањето за тезата за присоединување на Косово со Албанија во случај на независност.

- Уште во лани во октомври во Брисел пред високи дипломати реков дека ако има поделба на Косово, Албанија не дава веќе гаранции за непроменливост на границите, не само за Косово, туку и за албанскиот дел на Македонија - рече Мустафај, зборувајќи во емисијата "Контраст" на албанската сателитска телевизија.

- Ние постојано ги следиме состојбите и како држава и како влада, и ве убедуваме дека Албанија во ниту една дадена состојба нема да остане неподготвена за да најде решение - додаде албанскиот министер.

По овие изјави, шефицата на македонската дипломатија веднаш решила да побара објаснување од Тирана.

ГРЕШКА ВО ПРЕВОДОТ?

Митрева вчера рече дека во телефонскиот разговор на својот колега му рекла оти за неа е спорно како Албанија може да дава гаранции за границите на Македонија.

- За нашите граници можеме да даваме гаранции само ние - рече Митрева.

Таа додава дека во разговорот истакнала оти Македонија е унитарна држава и оти "не може да се зборува за албански или македонски делови, туку станува збор за карактер на една единствена држава, која е впишана во државите со унитарна природа."

- Побарав од мојот албански колега ставовите на државите за вакви деликатни прашања да се пренесуваат или искажуваат со прецизност за да не се фрла сенка врз заемните односи. Ми беше кажано дека има грешки во нашиот превод, но и дека некои работи се извадени од контекст бидејќи се кажани во октомври лани во некоја друга пригода - рече Митрева.

Владата да го прогласи за непожелна личност министерот Бесник Мустафај и да ги бојкотира средбите со него, побара вчера Павле Трајанов, лидер на Демократскиот сојуз.

Според него, изјавата на Мустафај со која најавува промени на границите значи територијални претензии кон Македонија.

- Неприфатлив е ставот на државниот врв дека Македонија ќе го поддржи решението што ќе го постигнат Приштина и Белград во согласност со меѓународната заедница. Овој став е капитулантски оти ако дојде до промени на границите на Балканот тоа ќе се одрази негативно врз суверенитетот на Македонија, а токму тоа го најавува Мустафај - изјави Трајанов.

Пратеникот од ПДП, Исмет Рамадани рече дека според него изјавата на албанскиот министер е во контекст на тоа дека дециден став на МКГ е да нема поделба на Косово, а во исто време тоа значи да не се одразува сето тоа во државите-соседи на Косово.

Албанија го негира принципот на неменливост на границите, кој е основниот столб на стабилноста на Европа, изјави Слободан Чашуле, пратеник на ВМРО-Народна.

- Вакви изјави може да се оквалификуваат како мешање во внатрешните работи на нашата држава и може да ги наруши добрососедските односи - изјави Чашуле.

http://star.dnevnik.com.mk/default.aspx?pbroj=3013&stID=75179&pdate=20060316

НА БЕГАЛСКИТЕ БЕСПАЌА НА ТЕТОВКАТА НАДЕЖДА И НЕЈЗИНИТЕ ДВЕ ДЕЦА КАКО ДА ИМ НЕМА КРАЈ

2009-01-18T14:24:00.000-08:00

НА БЕГАЛСКИТЕ БЕСПАЌА НА ТЕТОВКАТА НАДЕЖДА И НЕЈЗИНИТЕ ДВЕ ДЕЦА КАКО ДА ИМ НЕМА КРАЈ

Во Тетово ги демнеше смртта, а во Прилеп - сиромаштијата

Надежда Димчевска со ќерката Илинка (14) и синот Бојан (13), одвоени од таткото Љупчо кој останал во Тетово, неколку месеци живеат во Прилеп, во една просторија кај нивни блиски роднини, во грч како ќе го дочекаа

Надежда Димчевска (45) и нејзините две деца Илинка (14) и Бојан (13) од почетокот на војната живеат на релација Тетово - Прилеп - Ропотово. Без пари, без скршен денар, во неизвесност дали Новата година ќе ја пречекаат во домот со сопругот Љупчо. А деновиве, освен што немаат пари за храна, останаа и без огрев, без топлина во оваа студена зима, на минус 20 степени. Ова раселено тетовско семејство живее во една просторија кај нивни блиски роднини, во грч како ќе го пречека денот потоа, зашто, освен што се без пари, стравот да се вратат пак во Тетово е преголем. Таму се уште никој не им ја гарантира личната безбедност.
- Тежок и мачен е животот кога си бегалец во својата родна држава, без покрив над главата, без скршен денар на децата да им купиш леб, да купиш масло, шеќер, сол. Еве, вака се мачиме со месеци, појди кај едни роднини, потоа кај други, со торбата на рамо, со по некое парталче за децата... - зборува Надежда, а солзите и се слеваат по лицето, се задушува, останува без здив. По некое време напатената мајка повторно собра сили да продолжи и со нас да ја подели страдалничката приказна, драмата што, како што вели, ја доживеале само оние кои минуваат по патешествијата на бегалските беспаќа и распетија, соочувајќи се постојано со неизвеснота дали ќе може да се вратат дома, крај семејното огниште.
- Повеќе не се издржува, ако се снајдеме некако со пари, ќе се вратиме назад. Четири месеци останав овде заради децата. Се им се расипа со оваа злокобна војна. Исплашени како пилиња, ги испративме со сопругот овде, кај роднините, ако не друго, барем слободно да живеат, зашто од 13 март око на око не склопивме, ни дење ни ноќе. Од јуни до септември не ги видов, срцево ми се кинеше од болка кога ќе ги слушнев по телефон, ме убиваше мислата дали имаат храна. Тие во Ропотово, а ние во огнот, секој ден пукотници, истрели, убиства, смртта ни висеше над главите... Ја нападнаа "Тетовчанка", останав без работа и кобниот 8 август тргнав за Прилеп. Кај Сарај се разминавме со конвојот од прилепската единица, кога резервистите беа подмолно убиени. И во оваа мака му благодарам на Господ што сме сите здрави и живи... - плаче, липа Надежда, од жал за загинатите битолски резервисти Пеце и Благојче кои секој ден пазареле кај неа.
- Дојдов без пари, не прибраа роднините и така до денес... Кога има да се касне нешто, кога нема. Децата и со празен стомак си легнуваат, зашто и без војната, сиромаштијата не убива, за корка леб се бориме... Само оној што има деца знае колкава е болката, страдањето, маката на мајката кога не може да им купи на децата храна, палто, чизми... Така досега ја минуваме и ја туркаме зимата... од дрвено на камено, што се вели. Среќа, книги уште во Тетово им дадоа, инаку маката ќе беше уште поголема. Во овие студени зимски денови, пак, дрва немаме, огрев немаме, се тресат децата од студ, кај гладни, голи, боси, што се вели, па и смрзнуваат... А ветуваше Владата помош, но, по се изгледа, само за оние бегалци во Скопје, а овде само неколкупати преку Црвен крст добивме нешто за јадење, пакети со хигиенски средства и толку, сега сол во очи немам да си фрлам. Мака на мака, па сега и вода во Прилеп нема. Еве, вака се мачиме со децата, како пилиња со мене ги носам со кантите в раце, од еден крај на градот до другиот, да собереме некое шише вода... Од нашава мака се мислам нема поголема - ја раскажува својата бегалска приказна Надежда, без да престане да плаче, да тагува и да жали колку за себе толку и за познатите, пријателите, за оние што не се меѓу живите... На душманот Бог да не му даде ваква мака.
- Цел живот чесно сме работеле и јас и сопругот, а еве што не снајде, останавме без работа, без пари, да не можеме дома да се вратиме, децата да се израдуваат, татко им да го видат. Од каде дојде оваа чума, оваа несреќа што ни ги уништи животите, убаво си живеевме со Албанците, немавме проблем. Докторот кој ми ги лекува децата е Албанец, секогаш кога требало, тој беше тука, си помагавме... - додека зборува Надежда, синот Бојан размислува за новогодишната елка, дали и оваа нова година ќе биде дома... а неговата сестричка Илинка, пак, се сеќава како секој викенд во зима го поминувале во својата викендичка во селото Јелошник.
- Ни ја уништија куќата, мебелот, само sидовите останаа. Терористите се ни уништија. Лани ова време се санкавме таму со брат ми, со другарчињата... а сега татко ми не можам да го видам, едвај чекам да ни се јави, гласот да му го слушнам - вели Илинка заблагодарувајќи им се на другарчињата од нејзиното ново одделение во ОУ "Кочо Рацин" овде, во Прилеп, кои и нуделе финансиска помош за да оди со нив на екскурзија.
- Не знам што да кажам повеќе, нервите ми попуштија. Ако не најдеме пари, пак ќе останеме да смрзнуваме овде, не знам, не знам што да кажам, бегалската криза е најтрагична работа... Но, се надевам ќе помине, ама стресот и траумата никогаш нема да исчезнат. Само да се вратиме на родното огниште... - тешко воздивнува Надежда и сепак собра сила:
- Само мир да даде Господ во Новата година, мир во душата, во срцето на секој за да не се повтори оваа несреќа, да живееме слободно, ако сиромашно, само во мир. Нам ни е тешко, илјадници семејства годинава страдаа како нас, но само мајките кои ги изгубија своите синови останаа без надеж, засекогаш без насмевка. Ние сепак живееме со надеж - ќе има мир...
М.Талеска

http://www.vest.com.mk/default.asp?id=19940&idg=2&idb=446&rubrika=Revija

МИНИСТЕРСТВОТО ЗА КУЛТУРА ВЛОЖУВА ДЕВЕТ МИЛИОНИ ЕВРА ЗА СПОМЕН-ОБЕЛЕЖЈА ВО ОПШТИНА ЦЕНТАР

2009-01-18T14:21:00.000-08:00

МИНИСТЕРСТВОТО ЗА КУЛТУРА ВЛОЖУВА ДЕВЕТ МИЛИОНИ ЕВРА ЗА СПОМЕН-ОБЕЛЕЖЈА ВО ОПШТИНА ЦЕНТАР

Аларова крие 19 споменици

Општина Центар до крајот на годинава треба да потроши 530 милиони денари или околу девет милиони евра за подигање спомен-обележја, кои се дотации од Министерството за култура. Од Министерството велат дека се и

Општина Центар не сака да каже како ги троши деветте милиони евра што ги доби од Министерство за култура за подигање спомен-обележја.
Со ребалансот на буџетот што Советот на Општината го усвои минатиот месец, Центар до крајот на годинава треба да потроши 530 милиони денари или околу девет милиони евра за подигање спомен-обележја. Тогаш беше кажано дека овие средства се дотации од Министерството за култура, на чија иницијатива ќе се подигаат најголемиот број од спомениците, и дека ако не се потрошат оваа година, ќе останат за следната.
Од Министерството за култура велат дека се изненадени зошто Општината одбива да каже до каде е постапката за изработка на спомениците.
"Ние дадовме само иницијатива и средства за подигање на спомениците, а реализацијата оди преку Општина Центар. Принципот на нашето министерство е транспарентно работење и за сето она што досега сме го реализирале навреме ја известивме јавноста. Зошто Општината не кажува до каде е изработката на спомениците, не би можеле да кажеме", велат од кабинетот на министерката за култура Елизабета Канчевска-Милеска.
Надлежните во оваа скопска општина одбиваат да одговорат колку споменици ќе градат, каде точно ќе ги постават, кога и кој ги изработува. Локалните власти од Центар не сакаат да кажат колку ќе чини изработката на секој споменик одделно, ниту, пак, колкав е хонорарот на членовите на Одборот за подигање на спомен-обележјата, кој има идентичен состав за повеќето споменици.
Градоначалничката на Центар Виолета Аларова одбива да разговара со новинарите на "Вест", а од нејзиниот кабинет се правдаа дека за спомениците може да каже само одборот за нивно подигање и не упатија да ги бараме потребните информации на веб-страницата на Општината.
Претседателот на Одборот за подигање спомен-обележја и советник во Советот на Центар од ВМРО-ДПМНЕ Димитар Богевски одби да зборува за спомениците, со објаснување дека информациите треба да ги бараме од Лидија Неделковска, шефица на кабинетот на Аларова.
Центар досега не ги објави резултатите од распишаните конкурси за идејно решение за спомениците, ниту, пак, направи јавна презентација на избраните трудови, иако е должна да го направи тоа согласно со Законот за меморијални споменици и спомен-обележја.

***

Кој се ќе добие споменик во Центар

На Интернет-страницата на Општина Центар се објавени само одлуките на Советот за подигање на спомениците, но не и извештаите до каде е нивната реализација. Според овие податоци, Советот на Центар од 2006 година досега донесол одлуки за подигање на 19 спомен-обележја во строгиот центар на Скопје. Треба да им се подигнат споменици на: Александар Македонски, Крсте Петков Мисирков, македонскиот ајдутски арамбаша Карпош, Гоце Делчев, Даме Груев, Никола Карев, Методија Андонов-Ченто, Цар Самоил, гемиџиите, свети Климент и Наум Охридски, свети Кирил и Методиј, Цар Јустинијан Први, украинскиот поет Тарас Шевченко. Центар треба да подигне спомен-обележја и за Првото заседание на АСНОМ, на основачите на Македонската револуционерна организација, на паднатите херои за Македонија, на загинатите пилоти од мисијата АЛТЕА во Босна, на македонските бранители и спомен-обележје на воин. Центар пред две години распиша конкурс за идејно решение за четири скулптури на лавови, кои треба да ги постави од двете страни на мостот Гоце Делчев.
Од сите овие најавени споменици, досега се подигнати само две спомен-обележја, иако за некои одлуките и конкурсите се донесени и распишани уште во 2006 и 2007 година. Така, на оградата на Камениот мост Општината постави спомен-плоча на македонскиот ајдутски арамбаша Карпош, а на плоштадот Пела, пред управната зграда на ГП "Пелагонија", подигна бронзена биста на Крсте Петков Мисирков од академскиот вајар Боро Митриќески.

***

Споменикот на Александар Македонски - најстрого чувана тајна

Центар две години молчи за споменикот на Александар Македонски што треба да биде поставен во центарот на плоштадот Македонија. Иако Советот на Општина Центар ја донесе одлуката за подигање споменик на Александар Македонски во ноември 2006 година, а лани во март беше распишан меѓународен конкурс, локалните власти досега не дадоа официјална информација за подигање на овој споменик. Не кажаа колку трудови пристигнале на конкурсот, чие дело е избрано, дали се изработува споменикот, ниту кога ќе го постават на плоштадот. Општината не направи презентација на наградените трудови, иако законски е должна да ги изложи.
Според меѓународниот конкурс, Општината бараше идејно решение за фонтана и за скулптура на Александар Македонски качен на коњ. Ниту градоначалничката Аларова, ниту претседателот на Комисијата за меѓународниот конкурс и претседавач на Советот на Општина Центар Владимир Здравев сакаат да кажат до каде е изработката на споменикот. Префрлајќи ја одговорноста за информирање на јавноста еден на друг, тие речиси две години успеваат да го скријат Александар Македонски.
Но, како што веќе пишуваше "Вест", неофицијално се зборува дека споменикот на Александар Македонски се крие во Италија и дека се прави по идејно решение на млада вајарка од Скопје. Според овие неофицијални информации од дипломатски и од уметнички кругови, споменикот се прави од бронза, ќе биде висок 15 метри и се лие во Италија. Фонтаната, пак, се прави од мермер и неа ја работи една домашна градежна фирма.

***

Никола Карев пред Парламентот, а Гоце и Даме до Камениот мост

Центар треба да го подигне споменикот на претседателот на Крушевската република Никола Карев пред Парламентот, а спомениците на Гоце Делчев и на Даме Груев од двете страни на Камениот мост, во делот до плоштадот Македонија. Општината ги донесе одлуките за подигање на овие споменици лани во декември, а, според нив, спомен-обележјата треба да бидат уметнички скулптури. Нема никаква информација и за овие спомен-обележја, односно Општината не кажува дали се распишани конкурси, кој го добил правото да ги прави спомениците, колку ќе бидат високи и кога ќе ги постават.

***

Цар Самоил пред "Тренд", а Ченто - кај "Фуфо"

Општинарите треба да го подигнат спомен-обележјето на Методија Андонов-Ченто на аголот меѓу улицата Македонија и пешачкиот дел од улицата 11 Октомври ориентиран кон плоштадот, односно непосредно до ресторанот "Дал мет фу". Цар Самоил, пак, треба да добие споменик на аголот од улиците Максим Горки и Никола Вапцаров ориентиран кон плоштадот Македонија, односно непосредно пред кафулето "Тренд". Советот ги донесе одлуките за подигање на спомениците во март годинава и, според нив, тие треба да бидат уметнички скулптури. И за овие споменици нема никаква информација до каде е постапката за нивна изработка.

***

Споменик на Карпош - од левата страна на Камениот мост

Општината треба да го постави споменикот на Карпош на левата страна од Вардар, на долната зона на примостието на Камениот мост, а одлуката за негово подигање е донесена во јуни годинава. Скулпторот Војдан Запров ја доби првата награда од 400.000 денари на конкурсот за изработка на споменик на македонскиот ајдутски водач Карпош. Одборот за подигање на спомен-обележјето му ја додели втората награда од 250.000 денари на Слободан Милошевски, а третата награда од 150.000 денари на Ѓорѓи Димовски. На конкурсот за идејно решение пристигнале вкупно 14 трудови, а Општината ќе ги откупи трудовите на Ангел Коруновски и на Роза Павлеска со 60.000 денари. На останатите учесници на конкурсот ќе им подели 100.000 денари.
Овој извештај беше ставен на дневниот ред на претпоследната седница на Советот на Општина Центар, но точката беше повлечена и Советот ќе расправа за неа на наредната седница закажана за овој месец.

***

Гемиџиите ќе бидат дело на Ангел Коруновски од Велес

Општина Центар треба да го постави спомен-обележјето на гемиџиите од десната страна на реката Вардар, на долната зона на примостието на Камениот мост од левата страна гледано кон плоштадот Карпошово востание.
Според извештајот на Одборот за подигање на споменикот, кој беше усвоен на претпоследната седница на Советот, на конкурсот за идејно решение пристигнале 11 трудови, а првата награда од 400.000 денари му е доделена на скулпторот Ангел Коруновски од Велес. Втората награда од 250.000 денари на Сокол Цварки, а третата од 150.000 денари на Александар Ивановски-Карадаре. Општината ќе ги откупи трудовите на Синиша Новески и на Горан Стаменков со по 60.000 денари, а на останатите учесници на конкурсот ќе им подели 100.000 денари.
Општината ја донесе одлуката за подигање на овој споменик во јуни годинава, а кога Советот на Центар го разгледуваше извештајот на Одборот, не беше кажано ниту колкави ќе бидат димензиите, ниту од каков материјал ќе се прави, ниту, пак, беше покажана фотографија од наградениот труд.

***

За споменикот на воин нема прва награда

Општината во јули годинава одлучи на левата страна од реката Вардар, на плоштадот Карпошово востание пред објектот "Ибни Пајко", да постави спомен-обележје на воин. Одборот за подигање на оваа уметничка скулптура, како што беше кажано на претпоследната седница на Советот на Центар, одлучил да не додели прва награда, од 11 пристигнати трудови, бидејќи ниту еден во целост не ги задоволувал условите од конкурсот. Одборот и ја доделил втората награда од 250.000 денари на вајарката Валентина Стевановска, а третата награда од 150.000 денари - на уметникот Жарко Башевски. Општината ќе ги откупи трудовите од Дарко Дуковски и од Слободан Милошевски со по 60.000 денари, а на останатите учесници ќе им подели по 100.000 денари.
На седницата, членовите на Одборот за подигање на споменикот рекоа дека второнаградената Валентина Стевановска ќе може да ја работи скулптурата на воин ако го приспособи трудот на нивните забелешки. Оттогаш нема информација дали вајарката Стевановска ќе го прави споменикот на воин или Општината ќе распише нов конкурс.

***

Паско Кузман: Спомениците во Центар нема да бидат дивоградби

Според Законот за меморијални споменици и спомен-обележја, локалната власт може да подига само спомен-обележја, односно бисти, скулптури, плочи, чешми, фонтани и други уметнички и архитектонски дела со кои се одбележуваат личности од локално значење. На личностите, пак, што имале исклучително значење за развојот на државноста на Република Македонија и за нејзиниот државотворно-правен континуитет, според овој закон, им се подигаат меморијални споменици, за чие подигање одлуките може да ги носи исклучиво Парламентот и тој да ја спроведе постапката за нивна изработка и поставување.
Директорот на Управата за заштита на културното наследство на Македонија Паско Кузман, кој е и член на Одборот за подигање на спомен-обележјата во Центар, на прашањето дали овие спомен-обележја го кршат Законот за меморијални споменици и дали ќе бидат дивоградби, бидејќи личностите кои ќе се одбележуваат со нив немаат само локално значење, одговори дека тие се покриени со сите документи.
"Ниту еден споменик во Центар нема да биде дивоградба, бидејќи сите се покриени со потребните документи и одобренија. Овие споменици нема да бидат ставени под заштита како споменици на културата", рече Кузман.
Слична состојба со одбележување на ликот и делото на Скендер-бег имаше пред две години, кога Општина Чаир, без одлука од Парламентот и без консултација со Градот, му подигна споменик на овој албански државник во Старата скопска чаршија. Тогаш директорот на Управата за заштита на културното наследство Кузман, како и неговиот претходник Јован Ристов, тврдеа дека Чаир го крши Законот за меморијални споменици, бидејќи подига меморијален споменик на личност која нема само локално значење. Но, и покрај овие тврдења, актуелната власт присуствуваше на свеченото откривање на споменикот, кој досега никој не го урна, ниту, пак, се побара одговорност од Општината.
"Тогаш многу јасно кажав дека одлуката да остане споменикот на Скендер-бег беше чисто политичка, а за нас, како Управа, беше оправдано тоа што споменикот е на самата граница на контактната зона на Чаршијата, која е под заштита", рече Кузман.

***

Градот бара Општина Центар да ги почитува законите

Скопскиот градоначалник Трифун Костовски пред една година ја повика Општина Центар да го почитува Законот за меморијални споменици и спомен-обележја и законите за урбанистички планирања и градба. Тој и забележа на Општината дека спротивно на Законот за меморијални споменици и спомен-обележја донесла одлуки за подигање споменици на значајни личности од македонската историја, иако само Парламентот може да подига споменици за нив. Костовски смета дека со овие одлуки Центар директно се меша во ингеренциите на Градот, бидејќи воопшто не го консултирала при нивното носење.
Од кабинетот на градоначалникот Костовски велат дека досега ништо не е променето и покрај инсистирањето на Градот Општина Центар да ги почитува законските прописи.

Елица Ангеловска

http://www.vest.com.mk/default.asp?id=160584&idg=8&idb=2543&rubrika=Revija

"ВЕСТ" ОТКРИВА ВО АРХИВАТА НА "ЊУЈОРК ТАЈМС" : УШТЕ ВО 1946 ГОДИНА

2009-01-18T14:18:00.000-08:00

ЕКСКЛУЗИВНО: "ВЕСТ" ОТКРИВА ВО АРХИВАТА НА "ЊУЈОРК ТАЈМС" : УШТЕ ВО 1946 ГОДИНА

Од ОН се барало да го спречи геноцидот врз Егејците

На 14 ноември 1946 во Обединетите нации е поднесен меморандум со кој се бара формирање на обединета и независна Македонија под протекторат на ОН. Во меморандумот што го објавил и "Њујорк тајмс", се бара и Советот за безбедност да го спречи теророт на

Угледниот американски весник "Њујорк тајмс" во 1946 година известува дека во Обединетите нации е поднесен меморандум со кој се бара формирање на обединета и независна Македонија под протекторат на ОН. Исто така, во меморандумот се бара и Советот за безбедност да го спречи теророт на Грција врз Македонците во Егејска Македонија.
Меморандумот е поднесен на 14 ноември 1946 од Коста Попов, лидерот на Македонската политичка организација во САД и Канада (МПО).
Ова е значаен документ со кој не само што се потврдува геноцидот врз Македонците во Грција, туку се регистрира и дека ОН биле известени за тоа.
"Вест" го откупи од архивата на "Њујорк тајмс" текстот насловен "Од ОН побарано да формира обединета Македонија", објавен на 15 ноември 1946. Во него се вели:
"Создавање на обединета и независна Македонија 'под протекторат на Обединетите нации' беше побарано денеска (14 ноември н. з.) во меморандумот поднесен до Генералниот секретар Тригве Ли од Коста Попов, претседател на Македонската политичка организација во САД и Канада.
'Македонија е се уште поделена меѓу Југославија, Грција и Бугарија', се вели во меморандумот. Таа е постојан предмет на спор меѓу балканските земји, што може да се елиминира со обединувањето, вели меморандумот и истакнува дека трите земји 'со децении се караат и борат за да ја освојат и анектираат Македонија'.
Г. Попов исто така бара Советот за безбедност да го разгледа прогонот и апсењето на Македонците во Егејска Македонија. Тој бара Советот 'да најде начин и еднаш за секогаш да го запре системот на терор во Егејска Македонија'.
Меморандумот обвинува дека 'таму илјадници Македонци се уапсени и прогонети'.
'Илјадници од нив се убиени од вооружени грчки банди, кои добиваат помош од локалните грчки власти. Грција сега стана земја на терор, пљачкосување, тортура и ладнокрвни убиства. Речиси нема село или град во грчка Македонија што не страдало од нападите на формации од вооружени грчки банди, познати како бурандари', се вели во меморандумот."
Во тоа време Македонската политичка организација во САД и Канада (МПО) била една од најголемите организации на македонската дијаспора во Северна Америка, и се залагала за обединета и независна Македонија. Македонската историографија има амбивалентен однос кон МПО, поради тоа што во неа имало и организации на Македонци кои се сметале себеси за Бугари. Иако слоганот на МПО бил "Македонија на Македонците", сепак многу од нив не признавале дека постои посебна македонска етничка припадност.
Историчарката Виолета Ачкоска вели дека овој меморандум поднесен во ОН е познат во нашата историографија. Таа укажува на негови два многу важни аспекти - дека за меморандумот МПО тогаш биле во дослух и со првиот македонски претседател Методија Андонов Ченто, кој се залагал за обединета Македонија со поголема независност во рамките на Титова Југославија, и дека со него се сведочи за континуитетот на грчкиот геноцид врз Егејците.
"Документи покажуваат дека е разговарано за ова со Ченто и дека тој им дал за право на МПО да го поднесат меморандумот во ОН. Веројатно тоа е една од причините и поради кои настрадал", вели Ачкоска.
Интересно е дека меморандумот во ОН е поднесен 5 дена пред судењето на Ченто - тој е уапсен на 14 јули, а судењето е почнато на 19 ноември 1946. Судењето завршило за два дена и Ченто е осуден на 11 години затвор.
Ачкоска вели дека 1946-та е клучна за затворањето на таканареченото "македонско прашање". Имено, и покрај многу барања за создавање обединета Македонија, Југославија, која го зела правото да биде носител на решавањето на македонското прашање не ја покренува таа тема на Париската мировна конференција. На оваа конференција водена од 29 јули до 15 октомври 1946, земјите победнички од Втората Светска војна ги договарале мировните договори со Италија, Романија, Бугарија, Унгарија и Финска и со тоа меѓу другото е променета и југословенско-италијанската граница.
"Македонското прашање е ставено ад акта во интерес на Титовата југословенска политика за зачувување на Авнојска Југославија", вели Ачкоска.
По завршувањето на војната, Титова Југославија од 1945 ги помагала грчките комунисти во борбата против ројалистите во граѓанската војна во Грција. Македонците во Егејска Македонија се бореле на страната на комунистите оти тие ја поддржувале идејата за независна Македонија. Поради тоа грчкиот прогон врз Македонците бил уште поинтензивен.
"Барањето од Советот за безбедност да го спречи теророт врз Македонците во Егејска Македонија е битно сведоштво дека грчкиот физички геноцид што почнал во 1913 има континуитет до 1949 година. А потоа тој продолжил со духовен геноцид, оти Македонците биле казнувани ако зборуваат македонски, та дури и јазиците им биле сечени, а децата биле асимилирани и воспитувани како Грци", вели Ачкоска.
М. Костова

***

Македонската дијаспора и грчкиот геноцид

Македонската дијаспора во САД, иако идеолошки поделена на десничарска и левичарска, сепак активно лобирала против грчкиот геноцид и македонскиот егзодус во граѓанската војна во Грција од 1946-49.егзодусот.
Левичарската Македонска народна лига (МПЛ), на чело со Ѓорѓи Пирински во 1947 година протестирале во Комитетот за надворешна политика на американскиот Сенат против фактот дека САД по 1945-та дале 400 милиони долари во Грција и Турција за да осигураат дека двете земји нема да потпаднат под комунистички режим. МПЛ укажува во Сенатот дека Егејците се директни жртви на оружјето кое грчките власти го купувале со тие пари.

Десничарската МПО и нејзиниот лидер Коста Попов, инаку родум од Воденско, од 1946 година активно во Битола праќале помош во облека и пари за жртвите на егзодусот.

http://www.vest.com.mk/default.asp?id=154490&idg=8&idb=2429&rubrika=Makedonija

ПРАТЕНИЦИТЕ ШТО ЈА НАПРАВИЈА НЕЗАВИСНОСТА ЗАБОРАВЕНИ ОД ДРЖАВАТА

2009-01-18T14:17:00.000-08:00

ПРАТЕНИЦИТЕ ШТО ЈА НАПРАВИЈА НЕЗАВИСНОСТА ЗАБОРАВЕНИ ОД ДРЖАВАТА

Не не викаат дури ни за 8 септември

В сабота во Парламентот основачко собрание ќе одржи Здружението на пратениците и министрите кои ги извршувале функциите од 8 јануари до 19 ноември 1991 година.

Во Здружението се Методија Тошевски, Илија Андонов - Ченто, Џевдет Хајредини, Исмет Рамадани, Алил Џафероски, Ратка Димитрова, Тодор Петров, Никола Стојанов, Наќе Стојановски, Михаил Пановски, Стојан Андов, Димитар Трпеноски, потоа Ѓулистана Марковска, Љупчо Јакимовски, Стоиле Стојков... На основачкото собрание ќе биде поканет и претседателот на Македонија Бранко Црвенковски, најмладиот пратеник во првиот парламентарен состав.
"Пратениците и министрите од овој период го понесоа товарот на целосното осамостојување и сувереност на државата", рече на вчерашниот прес тогашниот пратеник Алил Џафероски, кој е и член на иницијативниот одбор за формирање на Здружението.

Џафероски рече дека ги има околу 150 членови на првиот повеќепартиски парламент и министри од тоа време. Сите, вели тој, се согласни од државата да бараат да им го регулира протоколарниот статус. "Заборавени сме, некогаш забораваат да не поканат дури и за Осми септември, за Денот на независноста на Македонија. Праќаме дописи до некогашните колеги пратеници, без да знаеме дека некои од нив починале", рече Џафероски.

Тој додаде дека за в сабота биле испратени покани до сите 150 тогашни пратеници и министри. "Покрај поканите, испратени се и анкетни листови за да се направи социјална карта за секој од нас, зашто имаме информации за добар дел од овие луѓе дека живеат на работ на егзистенција", вели Џафероски, кој заедно со Тодор Петров, тогашен пратеник, најави дека од државата ќе побараат да го отвори и нивниот социјален статус. (С.К.Д.)

http://www.vest.com.mk/default.asp?id=147351&idg=8&idb=2297&rubrika=Makedonija

Држвата ќе го обештети Ченто, синот незадоволен

2009-01-18T14:15:00.000-08:00

Држвата ќе го обештети Ченто, синот незадоволен

Државата ќе и исплати околу 6 милони денари плус затезна камата на Чентоновата фондација за изгубена заработувачка и пензија на Методија Андонов-Ченто и неговата сопруга.
Основниот суд Скопје 1 вчера ја задолжи државата во рок од 15 дена на Чентоновата фондација да и исплати 2.069.079 денари плус законска затезна камата на овој износ сметано од 31 декември 1993 година до денот на исплатата. Државата е задолжена да исплати и 4.402.519 денари за изгубена пензија на сопругата на Андонов-Ченто и законска затезна камата на овој износ сметано од 31 декември 1993 година до денот на исплатата.
Од Судот Фондацијата барала обештетување по основ на загубена заработувачка во износ од над 34 милиони денари а за изгубена пензија над 19 милиони денари и надомест за нематеријална штета во иснос од 715 милиони денари. Ваквото барање судот го одбил како неосновано.
Од Чентовата фондација ни изјавија дека ќе ја разгледаат пресудата и ќе одлучат што мерки ќе преземе.
" Не сме задоволни од пресудата. Веројатно ќе вложиме жалба на пресудата. Сега ја разгледувам, и не сакам да кометирам понатака" изјави од Чентовата фондација. (Г.Т.)

http://www.vest.com.mk/default.asp?id=119364&idg=6&idb=1804&rubrika=Makedonija

Сликарката Лилјана Ѓузелова низ видео во дијалог со татко си

2009-01-18T13:37:00.000-08:00

ИЗЛОЖБА ВО ГАЛЕРИЈАТА ПРЕС ТУ ЕГЗИТ

Сликарката Лилјана Ѓузелова низ видео во дијалог со татко си.
Ние како наследници недолжни ја наследивме вистинита или накалемена вина. Таа вина уште како деца, државата ни ја запечати на нашите чела. Недолжни ја носевме и бевме занемени. Моравме и сакавме да молчим Со овој циклус се обидов да го возобновам пр

Синоќа во галеријата "Прес ту егзит"беше презентирано делото "Вечното враќање 4"од Лилјана Ѓузелова. Делото е видео инсталација која се емитува од подотворен метален сандак.
Видеото трае безмалку 40 минути и е колаж од претходните проекти во кои Ѓузелова, низ личниот семеен пример, ја отвора темата за недолжната вина што ја носат репресираните деца поради постапките на нивните родители за кои тие воопшто не се виновни.
Ѓузелова, чиј татко Димитар Ѓузелов бил еден од првите македонски филозофи и е погубен кога таа имала 7 години, вели:" Со овој циклус се обидов да го возобновам прекинатиот дијалог со таткото. Не успеав да го завршам зашто постојано и постојано излегуваат нови откритија, нови документи, различни информации. Ние како наследници недолжни ја наследивме неговата, вистинита или накалемена вина. Таа вина уште како деца, државата ни ја запечати на нашите чела. Недолжни ја носевме и бевме занемени. Моравме и сакавме да молчиме", ни рече Ѓузелова. Брат на Лилјана Ѓузелова е писателот Богомил Ѓузел.
Со делата кои се во циклус "Вечното враќање" авторката вели дека го покажува својот бунт генерално кон репресијата на децата од постапките на своите родители.
Видеото содржи елементи од перформансот што Ѓузелова го направила на Зајчев рид пред две години, каде што исцртува отворен круг на замисленото место на погубување и погребување на таткото. Потоа, во видеото се пренесени елементи од втората изложба изведена во приватна куќа во Маџир Маало во 1997 година, како и од третата инсталација од пред 10 години во Отвореното графичко студио. Во тие два проекти таа го појавува ковчегот и делови од хартиена облека со ракописи. Има документи, ракописи, фотографии од приватниата архива на семејството. Во филмот има и текст што во прво лице еднина го кажуваат авторката, нејзиниот брат Богомил Ѓузелов, кураторот Сузана Милевска и двајца спикери.
Изложбата ќе биде отворена до 14 април, секој работен ден од 10 до 17 часот.

Продукцијата на видео артот “Вечното враќање 4” беше помогната од Швајцарската програма за култура во Македонија.(М. За.)

http://www.vest.com.mk/default.asp?id=114484&idg=6&idb=1728&rubrika=Kultura

5 НАЈЗНАЧАЈНИ ЛИЧНОСТИ ОД МАКЕДОНИЈА ВО XX ВЕК

2009-01-18T13:34:00.001-08:00

АНКЕТА
5 НАЈЗНАЧАЈНИ ЛИЧНОСТИ ОД МАКЕДОНИЈА
ВО XX ВЕК

Блаже Ристовски-историчар
Пандалф Вулкански-писател
Зоја Бузалкова-режисер
Љубиша Георгиевски
Ристо Вртев
Минас Бакалчев
Отец Методиј Златанов
Живко Поповски-архитект
Никос Чаусидис-археолог
Милчо Манлевски-режисер
Лилјана Ѓузелова-пензионер

Думам - вие еднаш ми зборевте нешто,
но не думам веќе што и како било,
и залудно е да се присетувам сега -
сивило се свило, споменот го скрило...
"Ѕвезди" Блаже Конески

А скриениот, задскриениот, смирениот спомен уште повеќе вознемирува. Нејасното, замагленото не ослободуваат, туку заплеткуваат. Од друга страна, можеби тоа е предноста на овој народ. Заради стравот, неизвесноста, сфумато перцепцијата, осаменоста и немањето на јасна перспектива за своето место во "европската библиографија", понекогаш со чемер, почесто со хумор си го преуредува, преобразува својот идентитет одново и одново пресоздавајќи си го универзумот.

Таков ни е сојот, што се може. Тешки индивидуи збунети во приказните за клективното.

Можеби се чинеше бесмислено напрегањето околу сеќавањата, околу копнежот по расправија со и за предците, со и за некои рамки дадени во "руморот на гласовите, зуењата и информациите во колективните уши и тела", особено во време на прелевање на контекстите, на апсолутна ерозија на сите вредности. Па, сепак, "Маргина" одлучи да влезе во игра со релативизирањето, ревидирањето, потребноста и непотребноста на најманипулираните поими - национален идентитет, етнос, припаѓање. Поставувајќи им на нашите ценети испитаници две прашања: Каков е односот, воопшто кон поимите нација - етнос? и Кои се луѓето што ја бележат националната посебност на овој "збунет" народ, особено во изминатиов век?, се соочивме со фактот дека сепак не сме имуни на потребата од историско татнење преку една територија, па колку тоа и да има фрустрантни и негативни конотации.

Ветрометината, што балканскиот синдром ја промовира како своја специјалност и шанса за мазохистичко уживање, се покажа како корисна бидејки, во такви услови на релативна рамнодушност кон каков било однос кон минатото, ја ослободува имагинациијата поттикнувајќи ја на обилно редефинирање на историските контексти и личности, критичко пресоздавање и навраќање на билансот на ова парче земја.

Одговорите на испитаниците: Блаже Ристовски, Пандалф Вулкански, Љубиша Георгиевски, Ристо Вртев, Зоја Бузалковска, Живко Поповски, Никос Чаусидис, Минас Бакалчев, Методија Златанов, Милчо Манчевски и Лилјана Ѓузелова, се драгоцен допринос во склопувањето на мозаикот што нуди, како своја конечна слика, личен и крајно индивидуален третман на замките што ги поставува темата, обоен со шизофрено различие што охрабрува, бидејќи можеби тоа е и единственото вистинско, отворено, ослободувачко "врзување" за колективните сеќавања.

Мислам дека се загубив... мислам дека сум гневен... мислам дека всушност знам... ама сепак како да не знам...

Искра Гешоска

Блаже Ристовски, историчар

Во науката се искажани најразлични и сосем спротиставени мислења за поимите етнос и нација. Сепак, генерално земено, вообичаено е да се смета дека етносот прераснува во народ, а народот преку народноста во нација. Меѓутоа, современата западна и пред се американска социополитичка мисла, тргнувајќи од сопствените состојби и интереси, има изградено теориска конструкција што најчесто не соодвестува не само на балканското, туку и на европското поимање на овие категории. Теоријата за политичка нација подразбира феномен што ја сфаќа нацијата како држава. Тоа е резултат на процесите што се развиваа главно кон крајот на XIX и во XX век, кога империјалистичките држави во распределбата на светот во рамките на својата "нација" ги вклучуваа и колонијалните поседи во разни земји на континентите. Истовремено се појави и феноменот на "доселеничките" држави - нации (САД, Канада, Австралија, Нова Зеландија итн.). Тогаш не само што се побара теориско објаснение, туку, со моќта на научно-техничката развиеност и со фреквенцијата на својот јазик, западната доктрина во голема мерка успеа да ја наложи (пред се во меѓународните форуми и тела) теоријата за државата како нација.

Заради сопствени потреби, тоа ни го натураат и нам на Балканот, каде што постојат историски национални колективитети што преку сопствениот етнокултурен развиток се избориле за сопствена државност. Затоа денеска на балканскиот простор постојат национални држави на одредените народи што се афирмирани во XIX и конечно конституирани во XX век.

Македонскиот етнос се формирал исто така со милениуми и од продолжениот процес на обликувањето на македонскиот народ, кон половината на минатиот век почнува да се афирмира и македонската национална свест, со македонско маркирање, за да се конституира како држава дури кон половината на XX век. Впрочем, и сите балкански нации се резултат на историските процеси на XIX век. Се до 30-тите години на минатиот век се немаше претстава за границите на ниеден етнички простор на балканот, туку тој се распределуваше и се градеше врз основа на историските традиции и митови за средновековните држави. а тие пак се преклопуваа и со тоа се создаваа аспирации за едно спротиставување на современите национално-политички идеологии. дури со формирањето на модерните држави на Србите,Грците, Р?оманците и Бугарите се омеѓија и нивните етнички и национални граници, а бидејќи останаа во Европска Турција целосно само уште Македонија и Албанија, се создаде почва за развиток на националните пропаганди во овие турски провинции за нивното идно завојување или барем за поделување. Поради тоа што М?акедонците немаа во средновековјето своеименска држава на овие простори, тие првин посегнаа по длабоките традиции и митологии на античката македонска историја и се прогласија директни потомци на Филипа и Александра Македонски. Но кога Грците, со помошта на некои западноевропски пријатели, овие историски колоси ги прогласија за Грци, тогаш Македонците ги искористија традициите останати од владеењето на бугарската средновековна држава што уште вегетираа во црквите и манастирите во Македонија, па Бугарите ги таксираа како Шопи, а себеси се декларираа како "Бугари". Но кога и Бугарите, со посредство пред се на Русите, изнесоа историска аргументација за бугарското минато и се обидоа бугарскиот јазик да им го наметнат и на Македонците, овие го искористија примерот на Србите и Хрватите со нивната виенска спогодба (1850) за заеднички литературен јазик, па излегоа со концепција за заеднички македонски-бугарски јазик, при што го прифатија бугарското обележје, но го условија со предимството на македонскиот јазик како основа на заедничкиот стандард. Бидејќи и тоа не беше прифатливо за Бугарите, особено по основањето на Бугарската егзархија како единствена словенска православна црква во Турција (1870), со што конечно угаснаа македонските надежи за обновување на Охридската архиепископија како македонска национална црква, Македонците излегоа со теорија дека и античките Македонци биле Словени, па ги прегрнаа словенските просветители светите Кирил и Методија и Климент и Наум како носители на македонски словенски културен и јазичен континуитет и така го продолжија и го овенчаа со светска слава својот историски дигнитет. На тој начин се зацврстуваше историската и националната свест на Македонците што почна да се афирмира и во јавноста од 40-тите години на 19 век. Поради посебните историски околности во Македонија, по низа бунтови и големи народни востанија, дојде не само до трагично распарчување на земјата и народот по Балканските војни со Букурешкиот договор (1913), туку и до најдоцно формирање на современата држава - дури на Првото заседание на АСНОМ (1944). Тоа беше резултат на сопствената оружена Националноослободителна борба во пазувите на Антифашистичката коалиција во текот на Втората светска војна, но само едното од четирите парчиња од својата поделена етничка територија, а полната државна самостојност, Македонија ја обезбеди дури со референдумот од 8 септември 1991 година.

Во текот на милениумскиот развиток на македонскиот етнокултурен континуитет Македонија има дадено значајни имиња не само за македонската, туку и за европската историја и култура. Тука се, пред се, античките колоси Филип II и Александар III и словенските просветители Кирил и Методија и Климент и Наум, но и македонските интелектуалци и културно-национални дејци од новото време, како што се меѓу другите, на пример Партенија Зографски, Григор Прличев, Марко Цепенков, Крсте Мисирков, Димитрија Чуповски, Кочо Рацин, Венко Марковски, Никола Вапцаров, Кузман Јосифовски и Блаже Конески. Тоа се каријатидите што го држат македонскиот пантеон и го маркираат македонскиот историски тек од етносот до нацијата и националната држава.

Пандалф Вулкански, писател

Во рамките на моите ограничени знаења, а и согледувајќи ја историјата како една прилично таинствена школка (со многу свиткани, скриени катчиња, и како некаква палимпсестна некропола од звуци и тишини), сепак немав премногу дилеми за најзначајните петмина луѓе од (во) Македонија во 20-иот век. Изборот, се разбира, е личен, но мислам дека тие некакви етерични трансверзали што ги повлекуваат духовите од мојот избор низ овој дел од од чудните (школкини) димензии на простор-времето (уште едно откритие на 20-иот век) се уште се употребливи за качување и за поврзување со други просторно-временски сегменти (како нерватура од страшно нараснати волшебни гравчиња, целиов овој хаос од духови, тој џојсовски кошмар на историјата од кој се обидувам да се разбудам, така ли).

Значи, околу Блаже Коневски (зенитистички скромниот, но мудар и длабок поет, пред се), Гоце Делчев (поп-фигура од прв ред, со тие митски наслојки што веќе сосема ирелевантна ја прават неговата "објективна тежина") и Мајка Тереза (планетарен симбол на милосрдието, родена во Скопје), немав премногу дилеми. Го вредувам тука, меѓу нив, и Милтон Манаки, како симбол на овој технологизиран век, со кој ние, како луѓе од овој простор, ретко фаќавме чекор, за разлика од агилните филмски браќа. На крајот од изборов го ставам Незнајниот јунак (хероина, всушност), може да ја наречеме и Небеска Тимјановна (малку има жени во она што досега го подразбиравме како "историја", а што час поскоро треба да го прошируваме и ревидираме, поучени од другите цивилизирани народи), како симбол на сето она што во монструозно крвавиов век едноставно не доби шанса да биде "историски повидливо".

А за националното чувство? На трагата сум на Марсел Дишан (или Енди Ворхол, една поп-варијанта на езотеричниот Дишан): она што јас сметам дека е уметност, е уметност, не постои никаква друга дефиниција.

Зоја Бузалкова-режисер

ИДЕНТИТЕТ=РАЗЛИКУВАЊЕ
НАЦИЈА=РАЗЛИКУВАЊЕ
НАЦИОНАЛЕН ИДЕНТИТЕТ=РАЗЛИКУВАЊЕ
РАЗЛИКУВАЊЕ=КОНФЛИКТ

Сакам да се разликувам. Сакам да бидам посебна.Поинаква. Не сакам да ме мешаат со други. Дури и името гордо го носам во таа смисла. Сакам да имам свој потпис, апсолутно препознатлив, само мој. Таа потреба ми е вродена. Но, кога станува збор не за идентитетот на личноста туку за националниот идентитет, одеднаш разликувањето ми пречи. Не. Има поточен израз. Ме плаши.

Моето чувство за национален идентитет се изгуби некаде на патот од '91 до '92. Која сум јас? На која нација припаѓам? Не ги знам одговорите. Ја променив државата на раѓање по првата опомена на референтката од студентски прашања дека добро познатата кратенка веќе не смее да се пишува. Сега мојот НИ е РМ. Дилемата и чувството на загуба можам да ги изразам низ цифри. Односот е 20 : 8. И после дваесет години една национална идентификација, одеднаш ниту еден од кодовите не ми припаѓа. Немам права на сопствената национална историја, на сопственото минато. Не можам да сметам за свои некои државници, писатели, спортисти, музичари, научници, уметници, некои градови. Мојата почит и гордост кон нив се скришни.

Мислев дека националниот идентитет не е променлива категорија, но веќе не сум сигурна дури ни во тоа. Остана јазикот. Остана потесната територијална рамка. Под принуда на стеснетиот простор, се враќам на корените, се осознавам поинаку, како припадник на целина која не сосем добро ја познавам, па одам до светлините на најдамнешното. И така го наоѓам мирот. Моите корени се тука.

Па сепак, згазнато е на мојата потреба за колективна препознатливост. Јас сум индивидуа која повеќе не е способна да верува во колективитет, а има нескротлива потреба за вистинско поврзување до најглобални рамки.

Поради сето ова, не знам дали сум способна да изберам пет луѓе значајни за Македонија во последново столетие. А кога сепак ќе го направам тоа, простете ми за субјективноста, но морам да знам за нив повеќе од само лекција по историја, оти одамна не верувам во лекции. Оние за кои „историјата ќе покаже и нема да бидат дел од мојот избор. Еве ги "моите“ петмина:

РИСТО КРЛЕ

Има точно 99 години откако се роди овој господин, еден од ретките кој беше тоа во вистинската смисла на зборот. Можеби почитта кон него ми ја создадоа чевлите кои ги носел, потребата да ја прокоцка Америка за да си го направи ќеифот или неговото пишување ,,од на нога“, кое ме тера да мислам дека ништо не е случајно и дека во секое предметче на сцена, во секое изговорено зборче и во секоја сугерирана временска промена се крие некоја важна тајна, која не смее да се пропушти. Има нешто непогрешливо точно во неговите драми, нешто како игра на гласот на интуицијата.

ПЕТРЕ ПРЛИЧКО

Јас го паметам како стар бел дедо од телевизиските серии, и можеби како нешто помлад од ТВ- филмовите. Почитта кон него ми е научена. Имаше нешто посебно во тој растреперен глас, што раѓаше чувство на респект и топлина. Како директно да нe врзуваше и нас со длабокиот корен над кој беше израснат, толку стар и толку цврст и толку словенски, колку што е зборот с к о м р а х.

БЛАЖЕ КОНЕСКИ

Разни луѓе за разни работи го спомнуваат по лошо овој човек кој освен што ни ја остави Стерната, која постојано ни татне во ушите, ни ги остави и ѓ, ќ и ѕ по кои сме различни од сите околу нас. Ете каде ќе проработи тој пустински нагон да се забоде прстот во мастилото за национална идентификација.

ЛАЗАР ЛИЧЕНОСКИ

Мајка ми повеќепати ми има раскажувано за Лазар Личеноски, кој при една случајна средба на улица И понудил материјална позајмица, само за да не се омажи толку млада туку да замине во Белград и да се занимава со писателската работа. Тогаш кога го направил тоа, ја познавал толку колку што ги познавал нејзините први дела. Во неговото творештво првпат подиректно се сретнав неодамна. Веднаш го препознав човекот од средбата. Колкава гордост беше таа! Што имаме уметник на кого можеме да му направиме изложба слична на оние од париските галерии. Неговите Оризови полиња, Виолите на Лепенец, Бачилото и Аквариумот ги носам како тетоважа од која не можам да се ослободам и да сакам, се додека ме крепи оваа кожа.

СЛОБОДАН УНКОВСКИ

Страшно сум среќна што една од петте личности кои според мене го обележаа дваесеттиот век е токму мојот професор по театарска режија. Неговите претстави, како "Дупло дно“, "Среќна Нова '49“, "Тетовирани души“, "Театарски илузии“ или "Буре барут“, беа најубавото што ми се случуваше повеќе од десет години. На театарот во Македонија, Слободан Унковски му се случи уште многу порано, како голема среќа за неговиот развоен пат. Ми се чини дека ниту една естетска категорија не е доволно моќна да го оцени посебниот чудесен свет на Слободан Унковски во кој, за момент, ни дозволува да ѕирнеме и нам. Со поделбата на вредностите кои дотогаш беа заеднички, по распадот на Југославија многу луѓе не можеа да ја сокријат својата бесмислена љубомора што драгоценоста Унковски и припадна на Македонија, па дури и за сметка на ЈНА. Мојот професор по театарска режија многу често сака да потсетува дека театарскиот чин е миг, нешто што не остава трага зад себе и за кое нема доказ дека постоело.Како да се согласам со него?

Љубиша Георгиевски

Тоа е бесмислено, опасно и перфидно прашање, дојдено на крилата на глупоста. Неговата цел е свртувањето на вашето внимание кон минатото во моментот кога на оние, што ја водат војната им требате како телиња за кланица. Истите тие што ви ја одзедоа иднината, сега ве втопуваат во отровното минато. Мислете на минатото и - веќе сте во него! Некој сака да ве врати од пред портите на 21-от век назад во 19-от век! Да ве подели на верски и етнички табори за да ја посее омразата меѓу вас!

Бесмислено е да се верува во Бога, ако тој е еден, единствен, недделив. Штом не разделат (внимавајте, токму оние што живеат удобно од верата како професија!) на католици и хугеноти, на православни и католици, на муслимани и христијани и на што уште не, и самите стануваат најголеми безбожници,зашто сеат омраза меѓу луѓето.

Уште побесмислено е да се гордееме со омразата кон "другите етноси". Нема чисти етноси, ниту пак територии населени со чисти етноси. Етничката припадност е гордост на секој поединец, но тоа не може да биде замена за неговите човечки квалитети. Крајно време е да го прашате секој поединец кој е тој? а не што е тој? Презрете го секој што ја започнува реченицата со "ние". Особено ако нема сто пати проверен мандат за тоа. Во секој човек има големина и дребност. Идентификувајте се со сопствената големина, не со големината на "големите луѓе" од минатото на сопствениот етнос. Зашто нивната големина не може да биде алиби за вашата поединечна дребност, за вашето лично медиокритетско живуркање. Секој човек е и голем и мал. Се зависи што од тоа ќе му биде запомнето!

Ристо Вртев

Пред се, јас сум син на Живко и Веска Вртеви, брат на Марија. Потоа сум сопруг на Јасна и татко на Иван. Комшија и состанар, сограѓанин на Скопјани. Дури потоа сум Македонец. Меѓутоа, исто така, јас сум државјанин на Република Македонија, православен, медитеранец, европеец, па граѓанин на светот, по култура и по поимањето на уметноста. На крајот, Хомо сапиенс.

Како уметник, не верувам во национални бардови. Како политичар, веројатно би сметал дека е корисно да се имаат, меѓутоа јас тоа, фала му на Бога, не сум.

Минас Бакалчев

Односот на личноста и историјата е двозначен. Од една страна, личноста ја генерира историјата, од друга страна, историјата ја исцрпува личноста. Овој избор на личности од последните сто години на македонската историја, се обидува да ја мапира граничната вредност на националниот идентитет, во којшто се радикализира односот на воспоставување/укинување на личноста во историјата. Постапката е арбитрарна, направена преку оперативниот аспект на личноста, воспоставено во равенството личност = настан, независно од идејниот, теоретскиот концепт којшто ја генерира нивната оперативност. Така личноста е сфатена како вид канал на трансакциска комуникација, преку кој еден медиум се транспонира во друг, преку кој личноста се ослободува од сопствената природна нужност и "историчност" и се сублимира во настанот. Издвоени се два историски настани во коишто, наспрема поставувањето на македонскиот идентитет во светот, како и идентитетот на личноста во македонската историја, се врши надминување на даденоста на постоечкото - не како прифаќање на една дадена стварност туку како слободна самопотврда. Во настаните, серија диверзантски акции во Солун и атентатот на југословенскиот крал Александар во Марсеј, личноста дејствува како "чкрапало" на македонската историја:

Диверзии, Солун 1903 - Јордан Поп-Јорданов; Константин Кирков; Димитар Мечев; Тодор Органџиев; Илија Трчков; Тодор Богданов; Георги Богданов; Милан Арсов; Васил Пингов

Атентат на кралот Александар, Марсеј 1927 - Владо Черноземски (Величко Георгиев)

Отец Методиј Златанов

Ова е мојот избор за најзначајни личности во Македонија во овој век:
Архимандрит Калистрат Зографски (+ 1914). Една од клучните личности за македонската православна духовна култура во преминот од 19-от во 20-от век. Бил игумен во манастирот Зограф на Света Гора. За време на неговото пастироначалствување во оваа света обител, зографскиот антиград доживеал ренесанса во својот подвижнички и интелектуален живот. Биле организирани школи за живопис, црковно пеење, преведување и препишување на значајни дела од црковната литература од грчки на црковнословенски јазик, а секако од не помала важност е и проширувањето и реорганизацијата на манастирската библиотека, која и денес важи за една од најдрагоцените ризници на сеславјанското книжевно наследство. Самиот, пак, Високопреподобен отец Калистрат, со своите исклучителни дарови, зад себе остави капитални дела од областа на филологијата и музикологијата. Автор е и на неколку извонредни музички дела, кои со неговиот оригинален ракопис се зачувани и денес.

Свети Јован Битолски (+ 1966). Во Православниот свет е познат како Свети Јован Шангајски. Овој светител од нашево време, иако не е македонец, со својата духовна и педагошка дејност во Македонија одиграл мошне важна улога во црковниот живот кај нас меѓу двете светски војни. Од 1928. до 1932. година Свети Јован бил професор во Битолската Православна Богословија. Како духовник и учител, тој образувал неколку генерации богослови во Македонија. Некои од нив денес се универзитетски професори, архиереи и презвитери на Македонската Православна Црква, педагози и културни дејци. Се упокоил како Архиепископ на Задграничната Руска Црква во Сан Франциско, каде и денес се наоѓаат неговите свети мошти. Во 1993. година канонизиран е за светител.

Проф. др. Михајло Петрушевски (+ 1990 ). Како познавач и истражувач пред се на македонскиот јазик, но и како научник од светски глас во областа на класичната филологија, професорот Петрушевски е една од оние личности, би рекле дури и појави, во нашата културна историја, која во овој век ни сведочи за непрекинатоста на низата брилијантни филолози во Македонија, низа која започнува со Светите солунски браќа Кирил и Методиј и нивните Свети ученици. Доволно е да ги спомнеме ненадминливите преводи и препеви на Хомеровата "Илијада", "За Поетиката" на Аристотел, "Марталозот" на Прличев и така натаму. Тие се секогаш инспиративни ризници на македонскиот литературен јазик.

Презвитер Стефан Санџакоски (1956). Меѓу нашите современици, пред се заради својот исклучително плоден и благочестив живот, во овој антологиски избор свое место наоѓа и отец Стефан Санџакоски. Свештеник на Македонската Православна Црква, духовен пастир на неброени христијански души, доктор на философски науки, професор на неколку катедри на Православниот Богословски факултет во Скопје, значаен теолог, етичар и културолог. Во својот сестран ангажман, тој е неуморен трудбеник за возобновување на врската меѓу "Атина и Еерусалим" на македонската културна традиција, - возобновување на взаемодејствието на Универзитетот и Црквата Божја. Во својот живот и слово, причина е на вистинска ренесанса во духовниот живот, особено меѓу младата интелигенција кај нас и пошироко. Конечно, како таков, тој е наследник и продолжувач на делото на уште една многу значајна личност од семејството Санџакоски, неговиот родител по дух и по плот, отец Владимир Санџакоски (1912-1987), личност од нашиот црковен живот во повоениот период, за која претстои уште многу да се зборува и да се пишува.

ЖИВКО ПОПОВСКИ

Нација...
Што е тоа НАЦИЈА?

Именка од женски род (не безначајно!).
Човеков пронајдок - еден од најинтересните, а можеби и од најопасните?
Пронајдокот (нацијата) може: да се љуби, да се милува, да се чува, да се негува, да се одгледува, да се развива, да се оплодува, да се објаснува, да се препорачува, да се фали, да се куди, да се негира, да се напаѓа, да се брани, да се тргува, па дури ако сакате, на некој начин, и да се употребува!
Меѓутоа, овој пронајдок на човекот НИКАКО, НИКОГАШ, во какви било услови, од какви било причини, не би смеел да се (ИС)КОРИСТИ!

Кои македонци...

...Со изразита константност, упорност; со сето значење околу зборовите шанса, талент, протекција, време, мит; со нас, и за нас (македонците) го користеа и маркираа дваесеттиот век (без нивно посебно оценување, класификување и осигурување за употреба и во идниот век!?): ...Ванчо Михајлов...?; Киро Глигоров...?; Блаже Конески...?; Љубчо Георгиевски...?; Милчо Манчевски...?

Никос Чаусидис - археолог

- Може ли археологот да говори за прашања од сферата на етничкото т.е. националното?
- Категориите од типот "етничка припадност" или "национален идентитет" спаѓаат во сферата на духовните категории кои ниту непосредно произлегуваат од сферата на материјалното ниту пак во неа нужно се манифестираат. Вие можете да живеете 100 години со најсилно чувство на Македонец, а зад тоа да не останат никакви материјални докази ниту во светот во кој сте живееле ниту во вас самите - во вашето тело и посмртните останки. Никакво фајде од тоа што сте биле голем македонец, ако вие самите или некој друг тоа не го вткае во писмо, говор или песна или нешто друго потрајно од вас самите. Неодамна на телевизијата гледавме документарец за еден човек од Франција кој кон средината на својот живот дознал дека е Македонец (откако разбрал дека татко му, во текот на првата светска војна како дете бил земен од едно наше село и усвоен од еден француски војник). Дали синот на ова дете станал македонец откако ова го осознал или бил македонец и пред тоа, иако тоа не го знаел?

Овој и многу други примери јасно укажуваат на длабоко субјективната природа на категориите "етничко" и "национално", која што, впрочем, е јасно определена и во "умот на јазикот", преку поимот "национално чувство". Ако националниот идентитет се манифестира низ сферата на чувствата, тогаш логично би било, во име на објективноста, а поради променливоста на чувствата, тој да се искажува постојано и во таа смисла да не му се верува на некаков си дамнешен исказ изговорен или запишан во некакви документи и анкети. Впрочем, така и се прави: при секое воведување во нова институција, некој не прашува за националното чувство. Како спој на нашата опседнатост со етничкиот идентитет и потребата од објективност не би било чудно да се појави и нов начин на читање на добро познатиот поздрав: "Добар ден, како денес се чувствувате?"

Но што е со оние кои не го изразуваат или не се во состојба да го изразат својот национален идентитет? Како да се детектира нивната етничка определба?

И покрај упорните обиди на археолозите, примената на полициските методи во оваа смисла покажа незначителни ефекти: - ниту еден откопан костур ниту по долги сослушувања не го искажа експлицитно своето национално чувство. Гледеше логично прашање:
- Дали покојниците и клинички мртвите воопшто имаат национален идентитет?

Националната припадност на човек во кома објективно не може да се одреди, бидејќи: - од една страна, не верувате во актуелноста на неговиот претходно искажан став; од друга страна - не можете да го добиете неговиот сегашен став, и од трета - не е потврдено дека е мртов односно дека нема став по тоа прашање. Ситуација не битно различна ни во случајот со покојниците. Разликата е најчесто во тоа што, поради нивната објективна состојба, најчесто сме помалку заинтересирани за нивната етничка припадност. Но во сферите на археологијата и сродните на неа науки се јавува токму спротивна ситуација во која сме неизмерно заинтересирани за ова прашање, позаинтересирани дури и од нив самите додека биле живи.

За жал, по ова мора да се заклучи дека можностите за апсолутно објективна проценка за нечија етничка /национална припадност завршуваат со моментот кога од истражуваниот не можете да добиете одговор (тој не е тука, не е жив, не сака или не е во состојба да ви одговори). Има многу луѓе кои се на светот би дале кога би можеле на некој наш велик предок да му постават прашање "А како тоа Вие (Александре, Самоиле, Марко ...) се чувствувате, во смисла на вашата етничка припадност ???" - и при тоа одговорот да го снимат на магнетофон.

- Постои ли надеж или компромисно решение?

Маката со овој проблем археолозите, етнолозите и историографите ги довела до решението кое во нивните сфери одлично функционира но не ги задоволува големите покровители на науката (политика, јавно мислење, масовна култура). Решението е категоријата "етно-културно" во значење на културни обележја кои посредно можат да упатуваат и на одредена етнички / племенски /национално определена заедница.

Милчо Манчевски, режисер

ВНУЦИТЕ НА АЛЕКСАНДАР, ГОЦЕ И СКЕНДЕРБЕГ

На Матка еден човек излегува од Мерцедес. Пред да влезе во ресторанот отвара кутија цигари и ѓубрето го фрла на земја. Eдноставно.
Kако да сере одејќи. Bез подзастанување.
За да имаш Мерцедес треба да положиш тест. Тестот е - да имаш пари. Не мораш да полагаш цивилизациски тест. А зошто не? Но што си заслужил да ги користиш цивилизациските придобивки на минатите и сегашната генерација?
Кои се придобивките? Секој смислил мотор со внатрешно согорување, друг пневматски кочници, трет стакло што мрежесто распукнува, четврт смислил компјутер, а петтиот како да го користи во кола. Стотици луѓе испитувале како изгледа да се расчукаш од ѕид (или дрво, или бандера, или карпа) со брзина од 30, 50, 80, 100, 120 километри на саат, анализирале успорени снимки на кои илјадници кукли пролетуваат низ шофершајбни, па после некој експериментирал и заклучил дека ако носиш сигуроносен појас имаш толку-и-толку насто помала шанса да ја бациш шофершајбната, па после да ја гушнеш бандерата. Сево ова се градело врз претходни цивилизациски придобивки, како што се пластика или топење на железо или обработка на кожа или - огин. Единка која придонесува за доброто на групата.
И сето тоа - спакувано во едно вкусно и практично пакетче по име Мерцедес - твое е за 73,000 марки. Ме прашуваат дали се разбираш од мотор со внатрешно согорување, или од топење метал... Не мора да се полага никаков цивилизациски испит за да се уживаат цивилизациските благодети на еден Мерцедес.
А, кога би морал да се полага цивилизациски испит, оној човек од Матка би паднал. И тоа не оти не знае кој е Готлиб Дајмлер. Би паднал оти фрла ѓубре околу себе како да сере додека оди.
Ретко кој од нас тука би го положил тој испит. Да полагаме колективно сигурно би паднале за две секунди. Колективно.
Затоа што колективно ништо не сме придонеле за светската цивилизација, не сме влеале ништо во таа светска река. Оти не сме пронашле (техника), ниту создале (уметност), ниту рефлектирале (духовност). Ние - како парче земја, како група луѓе низ времето и како група луѓе денес - сме придонеле: нула.
Не само што не сме пронашле мотор со внатрешно согорување, ниту сигуроносен појас, ниту топење на метали, ами имаме степен на непотизам неверојатно висок за земја во која се возат коли со волан. Дигресија: дури и нашиот традиционален начин на конзервирање храна не е изменет од раниот феудализам: пржење до смрт (ајвар) или зашеќерување до смрт (слатко, кое веројатно сме го презеле од Турците). (Турците - долго време беа згодно оправдување. Сега во тажалките ни пречи димензијата. Мал народ, демек, сиромашен. Ја игнорираме мудроста на нашите стари: "Мало, мало, ама техничарче!")
Што сме придонеле? Да погледнеме една област во која треба најмалку инфраструктура, та најлесно би можеле да придонесеме нешто. Уметноста. (А да ги оставиме на раат Србите кои го родиле Тесла.)
Кој е нашиот придонес кон светската цивилизација - во уметноста?
Кој, де, кој?
Ич никој. Нула. Зеро. Ништица. Празно. Компир.
Колку за големината и дали таа нешто значи: еве, Ирска не е ни два пати поголема од Македонија (3,5 милиони жители), а има најмалку четири Нобеловци за литература (Џорџ Бернард Шо, Семјуел Бекет, Вилиам Јитс, Симус Хини), а нивниот Џемс Џојс е веројатно еден од најголемите светски писатели игонорирани од Нобеловиот комитет (заедно со Толстој). (Ирецот Џонатан Свифт живеел пред Нобел.) Ич да не зборуваме за нивните рокери Ју-2 и Шинеад О'Конор, режисерите Џим Шеридан и Нил Џордан, итн.
А, не е работата ни во богатството. Една бедна Јамајка (бруто национален продукт $1.640 по глава; Македонија има $1,140) со скоро ист број жители како нас даде еден Боб Марли и цел куп значајни музички жанрови кои кулминираа во реге. И регето и Марли не се мода, ами сериозен и траен придонес во планетарната масовна култура.
Работата е што воопшто и не ни треба, не очекуваме да направиме нешто големо со работа. Ако може гол во 90-та минута - одлично. Инаку, не не интересира. Ако може милијарда на брзина. Не помислуваме дека се си има цена, и милијарда на брзина ќе мора да се отплати - со газот ако не со друго. Дебатата не ја водиме на тема како да се спечали, туку на тема како да се добие милијарда. Дедо Мраз. (По Фројд, давање подароци споено со анални активности.)
Да се погледнеме в огледало: Како колектив не само што не сме придонесле за светската цивилизација, ами сеуште сме заглавени во анална фаза. Како мали деца. Анално експулзивна. Во превод - исфрлачка. Сфинктерот ни попуштил, станал проодна цевка. Според Фројд, заостанувањето во анална фаза се гледа во неконтролирано расфрлање фекалии околу себе (или спротивно, ама слично - со анално-ретентивно однесување). Манифестација на карактер. Или, во превод - на табиет.
Во случајов колективен табиет. Се мисли на групата наша.
Имаме образ да фрламе ѓубре секаде околу себе. Нови депонии сред центар, сред главен град на горда независна држава, многу важна за мирот во регионот и пошироко (во сончевиот систем), членка на ООН, ОБСЕ, Советот на Европа, Партнерство за мир, ММФ,МОК,ФИФА,ФИБА,ФИДЕ,ЦСКА, итн.
Овие новокомпонирани депонии се на десетина метри од постоечки контејнер. Не верувам дека е проблемот во тие десетина метри. Дали немам енергија да ги изодам тие 2 х 10 метри (колку џула, колку калории?)? Или немам време? Имам страшно многу работа. Или, сакам да сум како ној, да не го гледам проблемот, а со тоа ни решението? Налик на родителите на струмичките средношколци, кои после поразителните тестови за дрога, веќе не сакаат нивните деца да се тестираат. Нема тестови - нема дрога. Лист воздух - долга љубов. Како двете женки ноеви кои ги забиле главите во песок, а двајцата мажјаци се прашале: "Кај отидоа женскиве?"
Болниците фрлаат крвави гази, игли од шприцови и инфицирани епрувети во контејнер на педесетина метри од државното Собрание. Болници!
Луѓе фрлаат крвави влошки и манџи од балкон. Сред град. Како да нема да ги видат или мирисаат тие манџи и влошки кога ќе слезат долу. Но буквално секое село (и тука би требало да ги наредиме по азбучен ред) постојат депонии сред село. Покрај патот. До мостот. Во долот. Буништето од минатите векови станало поагресивно, побезобразно, понезауздано. Главна улога играат пластични кеси и пластични шишиња, иако ни гуми и каросерии не се покуси.
(Мислам дека почеток на разрешување на овој проблем е ригорозно оданочување на пластичните кеси и шишиња. Не е убаво да се види ни хартија или стакло фрлени по тревници и долови, ама тие побрзо се распаѓаат. Данокот не е решение, ама барем е активен почеток.).
Што е најинтересно - никому од нам ова не му пречи! Повеќе не интересира Тајван! Ама, кој го врти Тајван!? Не ми мириса од Тајван. Ми мириса на ѓубре.
Серењето секаде околу себе, освен во својот стан (секаде освен кај што треба - играње со фекалии) е само највидлива манифестација на нашето место во светскиот цивилизациски ланец на исхрана.
Затоа и толку инсистираме на нешта неповрзани со денешницата. Александар Македонски (патувал ли тој северно од Гевгелија?) и икони од 14. век. Денес ни еден тротоар не успеваме да одржиме чист - каква врска има освојувањето на Индија? Минатото го користиме како алиби за долната денешнина.

Лилијана Ѓузелова

Дали е возможно да се измират антагонизмите помеѓу конститутивниот народ и другите етноси, што заедно ја чинат националната структура во една држава, па и во нашава? Дали "ние и другите" можеме да живееже, едни покрај други, во мир? Прашањето за нацијата и етносите е проблем што веројатно не е разрешен на најдобар начин (кој е тој?) и на глобален план, зашто барањата на индивидуалните права се вечни барања. Кај нас овие прашања, од 1945 до денес, се решаваа инцидентно, од случај до случај, од влада до влада, од министер до министер. Таквото заташкување на проблемите и нивното одлагање, ни се враќа денес во најизострената можна форма. Би завршила со еден цитат од Цветан Тодоров: Еден добро одмерен хуманизам би можел да не заштити од вчерашните и денешните заблуди. Да престанеме со лесни асоцијации: барањето на правната еднаквост за сите човечки суштества, никако не значи да се отстапи од хиерархијата на вредностите; тоа што ни се драги самостојноста и слободата на поединецот не не обврзува да ја отфрлиме секоја солидарност; признавањето на јавниот морал не го повлекува зад себе неизбежното враќање во времето на верската нетрпеливост и инквизиција..."

Изборот би го започнала со една од најтрагичноте личности во нашата понова историја. Станува збор за Методија Андонов - Ченто. Репресиран е во најпресудните моменти на историјата на оваа земја, ми се чими пред се заради јасно искажаната национална определба, а потоа и од личноте антагонизми. Се прашувам , ако останеше жив, дали политичките збиднувања ќе земеа поинаков тек? Беше пријател на моите родители и го паметам како дете. Ова до три пати го посетив, со мајка ми, во затвор. Ја прашав: Зошто овој добар чичко е во затвор? Ми одговори: Зашто е многу храбар.

Ќе споменам и една жена-терорист што е од овие простори. Контраверзната Македонка Бугарка, Мара Бунева. Забранетите приказни за неа, ја поттикнуваа мојата фантазија кога бев дете. Ја споменувам повеќе заради трагиката на нејзиното саможртвување - по извршениот атентат на еден српски полициски функционер, таа се самоубила. Заради нејзините политички убедувања, дури и нејзиниот акт на самоуништување не се артикулираше со почит.

Георги Киселинов е еден од нашите први лингвист, којшто ми се чини дека не го употребуваме како специјалист (а дали можеби скришно не го користевме?) од причина што имаше поинакви политички убедувања од етаблираните. Во еден период од животот (работев со него) ми беше како учител. Додуша, се нервирше од моето незнаење, а како можеше поинаку? Денес повеќе се срамувам одошто тогаш. Тој беше првиот човек-енциклопедија, со огромна ерудиција, што сум го запознала. Ми ги покажуваше своите трудови (не објавени, во ракопис) и ги споредуваше, наоѓајќи ги идентичните места, со тие што беа издадени од другите. Го паметам како многу лут и огорчен старец, чие дело и знаење не се почитуваа. Д

Димитар Пандилов е следната личност на која се потсетувам. Тивка, ненаметлива, но во исто време силна личност. Неверојатно совпаѓање меѓу личноста и делото. Ми раскажуваше (ми беше професор во гимназија) дека ставен "настрана" поради некои свои политички убедувања и се смееше. Јас го сакав нивното друштво. Го претпочитам друштвото на моите слики.

Михаил Петрушевски е блескав научник, кој дел од нашата научна мисла воведе во светската. Дали доволно го познававме?

На оваа листа би сакала да ја вбројам и мојата пријателка Анета Светиева, заради тоа што поседува зачудувачка енергија да му се спротиставува животот како жена и мајка - речиси без никакви отстапки, за да го создава она што го сака - скулптурата.

http://209.85.129.132/search?q=cache:6zIEk-AO5cUJ:www.templum.com.mk/margina/sodrzina/margina43/anketa.htm+%D0%9B%D0%B8%D0%BB%D1%98%D0%B0%D0%BD%D0%B0+%D0%83%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0&hl=bg&ct=clnk&cd=16&gl=bg

Бунтовниците од „Бунт“

2009-01-18T13:29:00.000-08:00

ЕФТИМ ГАШЕВ: НАШАТА КАУЗА

Бунтовниците од „Бунт“

На Петтата конференција на КПЈ, одржана од 19 до 23 октомври 1940 година во Загреб, македонската делегација предводена од секретарот на ПК, Методија Шаторов-Шарло, беше прогласена како националистичка, поради тоа што делегацијата се спротивстави на кралскиот југословенски закон за колонизација на Македонија, за кој проект програмски се залагаше и КПЈ. За попластично да се илустрира атмосферата во кралска Југославија, во сегментот на дејствувањето на КПЈ и релацијата со Коминтерна по македонското прашање, ќе го наведеме цитатот од Историјата на Сојузот на комунистите на Југославија - (1985 година) : „Националната програма на КПЈ усвоена на Третата земска конференција (Белград, 1-4 јануари 1924 год.) потврдена на Петтиот конгрес на Коминтерната, одржан од 17 јуни до 8 јули 1924 год., но со една суштинска промена-правото на самоопределување на секој народ мора да дојде до израз во паролата „отцепување на поробените народи и создавање на одделни држави“... „Заклучено е, општата парола на КПЈ во врска со правото на самоопределување да мора да се изрази во форма на одделување на Хрватска, Словенија и на Македонија од Југославија и создавање на независни републики“ (стр. 98, 99). Во таква кошмарна политичка клима, македонскиот народ иако окупиран, не беше индолентен кон својата национална и политичка иднина. Но, и покрај националниот ентузијазам, не суштествуваше адекватна, сеопфатна програма на еден општонароден фронт за организирано спротивставување на окупаторот. И покрај сета трагедија, метафорично речено, на крајот од тунелот се наѕираше искрата на надежта, олицетворена во идејата на традиционалната ВМРО. Во индивидуални и групни размислувања се роди идејата за создавање на еден национално-политички пропаганден актив за ширење на идејата за македонската државност, а со самото тоа, борба против големосрпската и големобугарската асимилација. Така, една група скопски ентузијасти, национално македонски дефинирани, се определуваат за создавање на Македонското национално движење - „Бунт“. Тоа се случи на 30 мај 1938 година во Скопје, на иницијатива на Трајко Попов од село Раштак, скопско, и студентот Борислав Градишки од Скопје. „Бунт“ не беше класична политичка организација, туку нелегален национално-пропаганден актив, без формална хиерархиска поставеност. Програмата и целите се подразбираа и од самиот назив на движењето, во чии постулати беа вградени целите на централистичката ТМОРО, приспособени на политичко-економските услови на времето. Национално дефинирани како Македонци, активистите на „Бунт“ се спротивставуваа и на големобугарската кауза на ренегатот Ванчо Михајлов за самостојна Македонија, „држава на македонските Бугари“. Окупираните, Егејскиот, Пиринскиот и Малопреспанскиот дел од Македонија, „Бунт“ ги сметаше како составни делови на единствена Македонија. За илустрација на овие настани ќе се послужиме со искажувањата на Борислав Градишки, еден од основоположниците и идеолозите на „Бунт“. Тој се сеќава на имињата на некои од активистите од тоа време: Димче Недев, Никола и Борис Блажеви, Димче Жабев, Славе Начов, Славе Георгиев, Ѓорѓи Зафировски, Стојан Вуканов, Борис Пешев, Караџа Ристевски, Дончо Рибарски, Киро Стојанов, Тодор и Панче Андрееви, Киро Трајковски-Бавчански, Благоја и Коста Костови, Киро Мошо, Благоја Дилберов, Никола Попов, Трајко Попов, Ефтим Чешмеџиев, , браќата Крсто, Томе, Благоја и Круме Мирчевски, Киро Јорданов и други. Активот се ширеше низ Македонија, па еве и некои имиња од Штип: Ангел Анџакара, браќата Панови, Трајко Патраклиев, Небојша Митревски, Сотир Грне и други. Од Куманово: Благе Каранфилски, Темелко Тошевски, Бранко Димовски...
Борислав Градишки ќе напомене дека заедно со Трајко Попов имале контакти и разговори со познати скопски комунисти Цветан Димов, Орце Николов-Морнарот, Коце Стојановски-Металец, Боро Чушкар, Киро Црногорски, Панче Кондев и др. Се дејствуваше агитациски, ширејќи ја националната идеја, ползувајќи при тоа најразлични форми и методи; какви што беа селските слави, собори и панаѓури, семејните верски празници, каде пред доверливите пријатели се читаше и илегална револуционерна и патриотска поезија на македонски јазик (Б. Градишки, К. Трајковски-Бавчански, С. Таневски) . Истомислениците повремено се собираа на илегални средби каде што долго се дискутирало и оформувало неформалната програма. Се пишуваа куси летоци и растураа по маалските дворови, а позната е и политичката манифестација, кога пред скопскиот француски конзулат, при доаѓање на висок француски функционер, група од десетина активисти на „Бунт“ извикуваа: „Македонија! Македонија! Либерте! Либерте!“Лидерот на „Бунт“, Трајко Попов беше познат, почитуван и нограничено ценет по својата храброст, патриотизам и борбеност во целата скопска околија, како во скопските маала-Чаир, Крњево, Топаана. Истовремено, во тогашната јавност тој беше познат и како раководител, играорец и кореограф на најпознатата македонска играорна група „Раштак“, која со турнеите низ повеќе европски земји ги презентираше македонските песни и ора, како и богатството на фолклорот и носијата. Трајко Попов и Борислав Градишки беа мошне активни за време на предизборната кампања во 1938 година, експонирајќи се на страната на опозицијата, па во една акција се затворени во Ханриево (Ѓ. Петров) од скопската жандармерија и добро претепани.

(продолжува)

http://209.85.129.132/search?q=cache:8PPM0-ZtkUYJ:www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx%3Ftabindex%3D0%26tabid%3D1%26EditionID%3D1558%26ArticleID%3D102762+%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE+%D0%A7%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B0%D1%80&hl=en&ct=clnk&cd=19

Перфидно искривување на историските факти

2009-01-18T13:28:00.000-08:00

Перфидно искривување на историските факти

Ѓорѓи Малковски

Ставовите на бугарскиот амбасадор Александар Јорданов за политичката култура на општење и однесување не сакам да ги коментирам. Во тие "културни° размислувања тој зачнува перфидно и историски моменти. Имено, тој тврди дека е неправедно што за "17.000 бугарски офицери и војници загинати на територијата на Република Македонија за време на балканските војни и Првата светска војна° во Македонија нема ниту едно споменично обележје. Но, само да го потсетам господинот амбасадор дека во ниту една земја не се подигаат споменични обележја на окупатори. Бугарската војска, заедно со српската и грчката за време на балканските војни ја поделија Македонија и македонскиот народ на три дела, го распарчија ткивото на Македонија и удрија граници во туѓа територија. Поради тоа, тие се за најтешка осуда, а не за подигање споменици. Само ако се фрли бегол поглед на загинатите војници не само во бугарската војска, ќе се види дека најголемиот дел од војниците се токму Македонци, родени по градовите и селата во Македонија кои насилно биле регрутирани и терани да се борат за туѓи, а на штета на своите македонски интереси.

Уште потешки се "размислувањата° на амбасадорот за местото и улогата на бугарската фашистичка војска, полиција, јавна администрација и други окупаторски институции во окупирана Македонија за време на Втората светска војна. Тој се обидува многу перфидно, преку методот на компарација и неточни историографски конструкции да создаде забуна за вистинското место и улога на бугарската војска во борбите за ослободувањето на Македонија. Господинот амбасадор зборува за "7.000 бугарски офицери и војници° загинати во борбите во североисточна Македонија. Прво, толкав број загинати бугарски војници и офицери на почвата на Македонија ниту имало, ниту ќе има. Ова е чиста конструкција и измислица. Ако мисли на април 1941 година, тогаш бугарската војска и полиција дојде со благослов на фашистичкиот диктатор Адолф Хитлер и без ниеден испукан куршум го окупира поголемиот дел на Македонија. Немало никакви воени дејства, ниту какви било други оружени судири. Напротив, бугарскиот окупатор во Македонија владееше со силата на оружјето речиси три и пол години, за на крајот срамно да се повлече од Македонија. А, токму заробувањето на Штабот на бугарската дивизија во Скопје од страна на Германците, на 4 септември 1944 година, доведе до решението на Министерскиот совет на Бугарија да и објави војна на Германија. Дел од бугарските воени единици се повлекуваа, дел се разоружуваа од македонската војска и повторно без ниту еден испукан куршум "елегантно° се извлекуваа без да сносат во тој момент казна за сў што направија во Македонија во изминатиот период. На 4 септември 1944 година била издадена наредба од Ј.Б. Тито да се почне со напади на бугарската војска и полиција од страна на македонската војска. На 5 септември 1944 година таква наредба издава и ГШ на македонската војска. Дури на 8 септември ГШ на македонската војска упатил апел до бугарската Петта армија во Македонија да премине на страната на македонската војска. Овој предлог бил одбиен. Бугарските воени команданти докрај останале верни на Германците во Македонија, како и секогаш, играјќи подла и дволична улога и купувајќи време во надеж дека состојбата ќе се промени во нивна корист. Но, сў веќе било доцна. Значи, немало ниту еден загинат бугарски војник во судир со германската војска.

Ако, пак, бугарскиот амбасадор во Македонија мисли на "7.000 загинати бугарски војници и офицери° во завршните операции за ослободувањето на Македонија, тогаш, повторно направил груб превид или пак сака да пласира друга "вистина во размислувањата пред Божиќ°. Имено, согласно договорот од Крајова од 5 октомври 1944 година, помеѓу Тито и делегацијата на Отечествениот фронт на Бугарија, предводена од Добри Терпешев и Петар Тодоров. Тито ја усвоил молбата на бугарската делегација за учество на бугарската армија во борбите против германската војска на дел од територијата на поранешна Југославија. Причините се познати. Тоа бил последен момент новата влада на Бугарија да се зближи кон антифашистичките сили и да се "испере° за сите злосторства и репресии на бугарската војска и полиција на територијата на Македонија и Србија. Оттука започнуваат "активностите° за наводниот силен залет на бугарската војска за ослободувањето на Македонија. Но, истовремено од тогаш започнуваат и безграничните игри на надмудрување на бугарската војска која требало да "војува° против германската војска.

Целосно се невистинити "размислувањата° на господинот амбасадор дека, (замислете) "Првата армија во состав од 76.000 луѓе ја спроведува од 8 октомври до 19 ноември страцинско-кумановската настапувачка операција... а Четвртата армија брегалничко-струмичката...°. Ова се, господине амбасадор, комплетно неточни информации, бидејќи само како показател толкава бројка војници и офицери сигурно ќе се забележела на територијата на Македонија и стоилјадната македонска војска немало потреба да води жестоки борби со германската војска во заминување. Вистината е дека главните борбени дејства паднале на товар на македонската војска. Не е забележан ниту еден позначаен воен судир "на 76.000 бугарска војска° со Германците. Според тоа, немало ниту ранети, а камоли дури 7.000 загинати бугарски војници. Значи, и ова "размислување° на амбасадорот е целосно конструирана невистина.

Интересни се "размислувањата° на господинот амбасадор за наводниот "ослободителен° поход на бугарската војска низ Македонија. Тука тој спомнува повеќе градови во кои, замислете, "на денешната територија Република Македонија° (Македонија ја спомнува само кога е неизбежно, а за цело време не ја спомнува македонската војска, туку наместо неа употребува квалификатив "југословенска војска°) од бугарската војска биле ослободени Куманово, Кочани, Штип... и на крајот Скопје. Повторно целосна невистина и недобронамерни "размислувања пред Божик°. Во врска со ова само ќе го цитирам Извештајот на ГШ на НОВ и ПО на Македонија до Врховниот штаб на НОВ и ПО на Југославија во врска со ослободувањето на Велес и Скопје од 16 ноември 1944 година. Во него се вели следново: "Единиците на 42-та дивизија, на 8 ноември вечерта, го нападнаа Велес и по дваесетчасовна борба го зазедоа. Бугарите разбраа од еден руски полковник при Петтата бугарска дивизија дека Велес е ослободен и Радио Софија објави, на 9 ноември, дека нивните единици го зазеле Велес во содејство со македонската НОВ. Конечно, нашите единици на 12 ноември го нападнаа Скопје, додека Петтата бугарска дивизија беше на левиот брег на реката Пчиња и бараше од нашата команда на подрачје во Велес да и испрати материјал за поправка на минираниот мост кај Катланово. На 13 ноември утрината се заземени мостовите на Вардар во Скопје.

Кога Бугарите разбраа за овие успеси, побрзаа да влезат во Скопје и на 13 ноември попладне тргнаа од позициите на левиот брег на Пчиња. По борбите во текот на 12 и 13 ноември нашите војски на 14 ноември овладеаја со целиот град и ги пречекаа бугарските сили кои доаѓаа во колона по патот Куманово - Скопје. Радио Софија на 14 ноември објави дека тој ден во шест часот генерал Стојчев го ослободил Скопје, во кој влегле претходниците на генерал-мајорот Генче, со помош на месните партизани. Ваквите постапки на Бугарите предизвикаа оправдан револт кај нашите борци и народи, пред, чии очи ова се случува. Молиме, ако е можно, да се протестира кај Отечествениот фронт и да се демантира веста на Радио Софија преку "Слободна Југославија°. Исто така, молиме бугарските трупи што побргу да се повлечат од Македонија°.

Сигурно дека овој документ многу јасно ја дава вистинската слика за тоа какви биле "ослободителните мисии на новокомпонираната бугарска војска°. Според писмените сеќавања на Боро Чушкар (од 1977 година), бугарската војска, која во ноември 1944 година (веднаш по ослободувањето на Скопје) била стационирана на скопското Кале, се симнала, без знаење на македонската воена власт во Скопје, и од кај Старата железничка станица се подготвувала да учествува во свечената парада рамо до рамо со македонските војници. Цврстиот став на македонското раководство и заканата дека доколку само се обидат да парадираат низ Скопје, ќе бидат гаѓани и ликвидирани со "сите можни орудија кои ни стојат на располагање во Скопје°. Заканата имала ефект и бугарските војници се повлекле.

Барањето на господинот амбасадор за одбележување на гробовите на бугарските војници од Втората светска војна на територијата на Македонија е сосема неоправдано и провокативно. Да се одбележуваат гробови на фашистички војници кои биле окупатори во Македонија сметам дека е непримерен гест за еден амбасадор.

Сметам дека е в ред барањето на амбасадорот "пред божикната вечер... пред да биде затворена страницата на минатото треба да биде прочитана°. А што е тоа што во оваа страница "на минатото° треба да се прочита. Најпрво, да се прочита дека бугарската фашистичка војска и полиција насила влегле во Македонија и извршиле класична окупација, насила го наметнале јазикот, ја искривиле историјата, извршија класична денационализација и асимилација, нивните воени и полициски сили ги ликвидираа најголемите синови на македонскиот народ, хероите од Втората светска војна: Мирче Ацев, Страшо Пинџур, Кузман Јосифовски-Питу, Димче Мирчев, Димитар Ангелов-Габерот, Тошо Даскалот, Антева Магдалена, Васил Антевски - Дрен, Илија Антевски - Смок, Киро Атанасовски, Стеван Базерковски, Киро Бајрамовски, Мите Богоевски, Боро Божиновски, Круме Волнароски, Киро Гавриловски, Трајче Петкановски, Мицко Козар, Иван Козаров, Лазо Колевски, Орце Николов, Панче Пешев, Герас Цунев, Јовче Чучук и многу други. Да се прочита дека бугарската фашистичка полиција крена рака на малолетните ваташки деца, дека изврши класични масакри врз невино население во Сеченица, Горно Јаболчиште, Речани, дека изврши масовни погубувања на храбрите борци во Фојничка Пештера, Зелениково итн. Добро е да го чувате споменот за Кузман Јосифовски-Питу и, барем на него "да се исперете° во историјата. Неговата смрт е херојско дело, а загина токму против бугарската полиција и нејзините шпиони. Само на тој начин, доколку подигнете споменик пред амбасадата на Република Бугарија во Скопје, навистина ќе поверуваме во вашите "размислувања пред Божик° и заеднички, без напластеното минато, ќе гледаме во иднината, кон Европа и светот. Прошка, г. амбасадоре, прошка треба да барате од македонскиот народ и државата Република Македонија. Само така искрено ќе поверуваме во вашите "размислувања пред Божик° и заеднички ќе одиме по патот на разбирање и почит на минатото, но и на сегашноста.

(Авторот е доктор по историски науки)

http://209.85.129.132/search?q=cache:aryqKS6vwfkJ:217.16.70.245/%3FpBroj%3D1659%26stID%3D27505%26pR%3D7+%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%BE+%D0%A7%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B0%D1%80&hl=en&ct=clnk&cd=11

ВИКТОР АЌИМОВИЌ - МАКЕДОНСКИОТ ЗОРГЕ!

2009-01-18T13:23:00.000-08:00

ВИКТОР АЌИМОВИЌ - МАКЕДОНСКИОТ ЗОРГЕ!

Новинарот и филмаџијата до крајот на својот живот ја носеше етикетата шпион

пишува: БРАНКА ДОНЕВСКА-НАЈДОВСКА

Животот на Виктор Аќимовиќ останува под превезот на мистиката, што неговиот статус на некогашен известувач, го исплете со многу приказни за домашната варијанта на Рихард Зорге. Две децении по неговата смрт, Државниот архив на Македонија се' уште не располага со неговото полициско досие, иако од Министерството за внатрешни работи беа преземени околу 20 илјади досиеја. Личноста и делото на овој публицист, новинар, филмски и фотографски автор до скоро беа третирани како своевидна табу-тема, а тој до крајот на својот живот ќе ја носи етикетата „шпион“, поради бројните апсења и судски процеси што ги воделеа против него различните режими. По новинарските кулоари и денес кружат легендарни стории за неговото бунтовништво (кое често изгледало само како зачувување на прометејскиот дух), јавни опонирања на властите и демистифицирањата на вистините за Народноослободителната војна и повоената изградба на земјава. Бил пријател со Кочо Рацин, Павел Шатев, Антон Панов и жесток критичар на „големците“ како Страхил Гигов и Боро Чушкар. Оние што го познавале ќе речат дека тој е личност која спаѓа во онаа малубројна група луѓе кои се издвојуваат со своите политички погледи, оставајќи белег на своето време. Ќе речат и дека тој не е идеална фигура туку, напротив, се работи за контроверзна биографија, но она по што го паметат е неговата верба во „вистината за Македонија и македонската нација“. Од друга страна, пак, тој до крајот на својот живот ќе остане приврзан кон идеите на комунизмот и авторитетот на Советскиот Сојуз.

ИСТРАЖУВАЊЕ „Виктор Аќимовиќ им остави голема работна задача на македонските историчари и архивисти. Неговата богата оставнина во вид на записи на хартија, филмски ленти, фотографии, претставува предизвик за вистинска научноистражувачка работа. Архивската граѓа во фондот ’Виктор Аќимовиќ’ е меѓу ретките во нашата држава. Сепак, за комплетно доразјаснување на Аќимовиќ денес за науката се' уште недостасуваат полициските досиеја водени за него“, вели Бранислав Светозаревиќ, чиј магистерски труд е токму на темата „Историски и архивистички аспекти на архивскиот фонд ’Виктор Аќимовиќ’“.

За тоа како дошол до идејата да се занимава со овој наш деец вели дека, како историчар, неговото повеќегодишно истражување на тетовската култура, неминовно го одвело до името на Виктор Аќимовиќ. „Речиси сите мои разговори со одредени личности кои го познавале се сведуваа на оцените дека тој бил одличен новинар, фотограф и снимател, но и шпион. Сето тоа уште повеќе ја зголемуваше мојата љубопитност. Поминаа две децении од неговата смрт, но се' уште не се создадени условите за целосно разоткривање на мистеријата околу него“, истакнува Светозаревиќ.

Ќерката на Аќимовиќ, Виринеја Кајзер, која живее во Марибор, прифаќајќи ја поканата на „Глобус“ да зборува за својот татко, го дели мислењето на историчарот: „Единствен проблем, вели таа, гледам во вашето прашање - кој беше тој. Би било лесно да знам. Меѓутоа, не знам! Бев мало дете за време на Втората светска војна, а подоцна бевме толку малку заедно, што многу ми е тешко да ви одговорам кој, всушност, бил мојот татко. Она што со сигурност го знам е дека беше добар новинар, фотограф, снимател и голем интелектуалец и борец за правата на македонскиот народ. Поголемиот дел од животот го помина по разни затвори во бивша Југославија.“, раскажува г-ѓа Кајзер.

Фактографијата, пак, во овој наш обид да го доближиме Виктор Аќимовиќ до пошироката јавност вели дека тој е роден во Тетово на 15 мај 1915 година, во видно семејство, кое се доселува во градот во средината на 19 век. Поточно, прадедото на Виктор, Стојко Аќимовиќ е првиот учител на српската пропаганда во Тетово од 1861 година, кој доаѓа од скопското село Похошево. Фамилијата Аќимовиќ во времето на Викторовата младост ги уживало привилегиите на Кралството на Југославија, како истакнато просрпско семејство со заслуги за ширењето на српската просветна пропаганда во Тетовско. (Токму тој факт, се чини, за Виктор претставува голем хендикеп, бидејќи неговото потекло предизвикувало кај припадниците на социјалистичкото и комунистичкото движење во Македонија сомневање во вистинските негови определби.) Татко му, Лазар, бил моден кројач, но по Првата светска војна работел како државен чиновник и со мајка му Параскева Герасимова, прилепчанка, имале уште еден син и две ќерки. За време на основното образование Виктор бил мошне активен во скаутското движење на Тетово, скијал и се занимавал со фотографија, бидејќи и Лазар бил фотограф – аматер. Неговиот дедо Љубомир бил учител, како и прадедото, што му овозможило интелектуално опкружување и пристап до поприлично богатата семејна библиотека. Од 1932 година до 1934 учи во средното земјоделско училиште во Крижевци, Хрватска. Во тоа време ги познавал, покрај македонскиот и српскиот, турскиот, албанскиот јазик, а подоцна и словенечкиот, бугарскиот, рускиот и францускиот јазик. Уште во Крижевци пројавил антирежимски ставови за што бил казнет од судот со 14 дена затвор и отпишување од училиштето поради „ширење комунизам“. По издржаната казна (1934 година) се вратил во родниот град, но само по два месеца, поради неговиот напис објавен во „Глас Полога“, во кој се критикува работата на социјалната служба за осигурување во Тетово, заработил нова тужба. Во ноември истата година почнал да го издава својот весник „Тетовске новине“, а како уредник, покрај него, се појавува и Боро Атковиќ. По првиот ден од излегувањето, промакедонските ставови, промовирани во весникот, провоцираат судско решение за забрана за печатење. „Тетовске новине“ сепак, излегува уште извесно време, но Виктор, веќе бил земен „на око“ на властите...

ПРЕСУДИ На 19 ноември 1938 година во Бања Лука се оженил со Милена Година од Марибор, словенечка актерка, со која дошле да живее кај неговите родители. Истата година станала и припадник на вооружените формации на СССР односно, работи, како и неговиот пријател Павел Шатев, на „специјални задачи од военоразузнавачки карактер на секторот Македонија – Грција – Албанија“. Иако, како агент на советскиот НКВД бил постојано на списокот на тетовската полиција за сомнителни лица, заминал во Марибор каде што со помош на својот тест го уредува и отпечатува првиот број (во три илјади примероци), на својот весник „Јужна стварност“, во кој отворено, покрај критиката на тогашните социјални неправди, се изјаснил и за македонското национално прашање. Имено, Аќимовиќ преку „Јужна стварност“ жестоко реагирал на тогашните ставови на академикот Никола Вулиќ, член на Српската кралска академија од Белград, кој во своите предавања целосно го негира постоењето на Македонија и македонскиот народ и ги преименува во Јужна Србија и јужносрбијанци. Весникот, кој бил дефиниран како „весник за сите културни прашања во Македонија“ веднаш е забранет! Последиците од спротивставувањето на Вулиќ брзо ги почувствувал: Аќимовиќ бил уапсен и спроведен во логорите Меѓуречје – Ивањица и Билеќа. Светозаревиќ во својот труд пишува дека таму Аќимовиќ главните тешкотии ги има, не толку од логорските власти, колку од самите затвореници во т.н. македонска соба. Имено, логорашите Страхил Гигов и Боро Чушкар му го „залепуваат епитетот провокатор и шпион“ и секогаш кога ќе им се даде прилика, за време и по војната, ќе му го загорчуваат битисувањето на Виктор. По издржаната казна, во почетокот на 1941, Аќимовиќ е регрутиран во составот на Југословенската војска во Србија, каде што и го затекнува нападот врз Кралството Југославија од страна на фашистичките сили и од каде што, по брзата капитулација се вратил во Македонија. Почнува да работи во Скопје (хонорарен книговодител на железничката станица) и се поврзува со активисти на Комунистичката партија, но во исто време редовно контактира со Љубомир Пентиев, член на Работничката партија на Бугарија, преку кого доставува информации за разузнавачката служба на СССР. (Во меѓувреме, од Италија и Тирана во отсуство е осуден на една година затвор за поттикнување востание.) Неуморниот Аќимовиќ паралелно со политичката активност, во окупираното Скопје објавува фотографии, пишува критики и соработува со македонските уметници Димитар Тодоровски, Никола Мартиновски, Методија Лепавцов...

Во 1944 година романтичарскиот дух ќе го приклучи на НОВ и е еден од првите фотодокументаристи во Главниот штаб на Македонија, а со своите фотографии учествува и во првите броеви на весникот „Нова Македонија“. Виринеја Кајзер, која е родена во Скопје во 1940 година, а нејзиниот брат Карпо, три години подоцна, раскажува за нивниот живот, во куќата на родителите на Виктор за време на војната. „За мајка ми тоа беа тешки денови. Во тоа време да се рече дека некој е по професија актерка, било исто како да се каже ’курва’. Згора на се', Словенка! Поради тоа, мајка ми во Тетово односно, додека траеше војната многу претрпе. Понекогаш сме немале дури ни што да јадеме... Милена со нас, двете деца, некое време беше и во Струмица, кај сестрата на татко ми, Ружица. Крајот на војната го дочекавме на Водно, во Скопје, каде што мајка ми беше куќна помошничка кај некои Чеси“, се присетува ќерката на Аќимовиќ.

По ослободувањето, Виктор му се враќа на семејството , а Милена се вработува во театарот, каде што игра во првата претстава на македонски јазик „Платон Кречет“ и која на турнејата по Пиринска Македонија го добива орденот на Георги Димитров, како заслужна актерка. Поради јавниот судир со функционерите Гигов и Чушкар, Аќимовиќ работи како дописник на „Политика“ и Белградско радио, хрватскиот „Илустриран вјесник“ и љубљанскиот „Товариш“, но не и за македонските весници. Неговата ќерка вели дека нејзе и' се чинело дека се' е во најдобар ред. „Со брат ми Карпо бевме запишани во градинка, бидејќи родителите ни работеа. Во есента 1946 почнав да одам во училиштето ’Његош’ и да учам на македонски јазик, а летата ги поминувавме во одморалиштето за деца што се наоѓаше на Водно“, раскажува Виринеја.

„Дома ни влегоа луѓе во кожени палта, испревртија се' и ја запечатија работната соба на татко ми“: Карпо, Милена, Виктор, Виринеја со внуците во Словенија

АПСЕЊЕ Нормалниот живот на семејството, сепак, не траел долго. Во март 1949 година ќе се случило она што ќе ги одбележи сите негови членови трајно: таткото Виктор одненадеж бил одведен. „Мајка ми не знаеше ниту зошто е уапсен ниту каде е“, се навраќа на тешките моменти ќерката. „Паметам, како денеска, дома ни влегоа луѓе во кожени палта, испревртија се' и ја запечатија работната соба на татко ми, а на Милена и' наредија да ја напушти Македонија за три дена, но и' потенцираа дека не смее да замине во ниту еден главен град од тогашната држава“. Милена Година со своите деца заминала во Марибор, кај нејзиниот татко и маќеата. Во меѓувреме, непознати луѓе дошле со камиони и натовариле се' што можело да се понесе од станот на Аќимовиќ, вклучувајќи ги и петте илјади ретки книги и бројни фотоматеријали. Одземеното никогаш подоцна не е вратено на неговите наследници.

Всушност, според пресудата на Окружниот суд во Скопје од 1950 година против Виктор Аќимовиќ, тој се товари дека за време на окупацијата во Скопје имал контакти со окупациските власти и дека во септември 1944 година бил избран за член на иницијативниот комитет, заедно со Мирко Стефановски и Георги Киселинов, а овој комитет, според пресудата, требало да претставува дел од марионетската управа на т.н. Независна држава Македонија на чело со Иван Михајлов, создадена и контролирана од Гестапо. Светозаревиќ во својот магистерски труд вели дека евентуалното инволвирање на Виктор во вакви акции може да се објасни како дел од неговите специјални задачи кои ги извршувал за потребите на советската армија. „Низ сите свои новинарски записи, тврди Светозаревиќ, Аќимовиќ искажува голем патриотизам и љубов спрема Македонија. Уште во тоа време тој известува за геноцидот врз Македонците во Егејскиот дел на Македонија, правејќи притоа историски осврти за односот на Грците спрема Македонците со векови наназад, но и за судењата на бугарските окупатори“. Според истражувањата на архивистот, вистината е дека во есента 1948 година со Аќимовиќ контактирал Љубомир Пентиев, сега советник во бугарската амбасада во Белград, кој бара од Виктор повторно да се активира како разузнавач, но овој пат во сосема нова улога - во служба на Информбирото. Аќимовиќ го пријавил писмото на македонските власти и се упатил на средбата. По кусо време, Виктор Аќимовиќ е осуден на четири години затвор со обвинение дека се обидел да пребега во Унгарија!

ГОЛИ ОТОК „ Наеднаш се најдов во Марибор“, раскажува ќерката. „Меѓу непознати лица, меѓу деца кои пишуваат на латиница, кои зборуваат словенечки, а јас не знаев ни буква, ни еден збор од тој јазик. На Карпо му беше ’полесно’ зашто тој не одеше во училиште. Тројцата живеевме во соба од девет квадратни метри, а кога по шест месеци мајка ми се вработи, животот ни стана полесен“. Меѓутоа, ниту ова „спокојство“ не траело долго. Наскоро, Милена Година била одведена насилно од домот, не дозволувајќи ниту да се поздрави со своите деца. Нејзиниот брат, Албин Година – Војо, за среќа, во тоа време бил видна личност во Трст и дознавајќи дека неговата сестра ќе биде испратена на Гргур, Голи Оток, поради сомневање дека му помагала на сопругот, им напишал на властите писмо во кое ги моли невината жена да ја пуштат од притвор и Милена била ослободена. За тоа време Виктор ја издржувал казната во затворите во Битола и во „Идризово“, во друштво на Павел Шатев. Семејството го посетувало во „Идризово“, а по четири години тој им се придружил во Словенија. „Татко ми немаше вработување, така што мајка ми со својата скромна плата од театарот не' издржуваше нас четворицата, во малата соба на дедо ми“, вели г-ѓа Кајзер и без горчина додава дека, сепак, разделеноста си го направила своето, но и карактерот на самиот Виктор. „Една од неговите мани беше што многу ги сакаше жените, а и жените му беа наклонети, бидејќи беше симпатичен, интелигентен, духовит... Така што, разводот беше неминовен. Во 1955 моите родители се разведоа, татко ми се исели и повторно се ожени со жена која веќе имаше две ќерки. Со новата сопруга добија уште едно женско дете, нашата полусестра Вихорка“.

Ниту тој брак не траел долго. Немирниот Виктор се развел и од втората сопруга и дошол во Скопје, каде што повторно се оженил со љубовта од младоста, пијанистката Калипсо Налча од Битола, која имала една посвоена ќерка. Иако Аќимовиќ го посетувал семејството во Марибор, а и децата доаѓале на гости кај бабата и дедото во Тетово, нивните патишта веќе потполно се разделуваат. „Мајка ми го сакаше Виктор до крајот на својот живот, а сигурна сум дека, и покрај се', и тој имаше емоции за неа. Милена никогаш повеќе не се омажи, а на Карпо и мене секогаш ни зборуваше дека тој е наш татко, човекот од кого и' се двете прекрасни деца. Никогаш не бараше никакви пари од него, сама не' воспита, сама не' школуваше. Беше вистинска ’мајка храброст’, улога што подоцна ја глумеше во театар“, тврди ќерката, која раскажува дека Карпо Година (истакнатиот словенечки снимател и филмски режисер) со татко му се гледал на разни филмски фестивали во земјата и во странство и дека последен пат ова семејство се собрало во Скопје 1985, на прославата на 40-годишнината на Македонскиот народен театар, каде што Милена Година љубезно била поканета. „Карпо го виде само уште еднаш, две години подоцна, по смртта на Калипсо, што татко ми многу изгледа го погоди. Којзнае, како живеел тогаш, како се прехранувал...?“ , со тага констатира Виринеја и продолжува: „Кога се врати брат ми во Словенија, ме замоли да му се јавам на Виктор. Бев трогната кога го слушнав гласот, што повеќе не беше ’негов’. Го поканив да ме посети и тој вети дека ќе дојде, но нашата средба никогаш не се случи. Мојот татко почина на 21 декември 1987 година. Од нас, само јас присуствував на погребот зашто Карпо беше во Америка, каде што во тоа време снимаше филм“.

ПРИЗНАНИЈА Всушност, во годините по враќањето во Скопје од Словенија, Виктор Аќимовиќ се соочувал со немаштија, но како што вели Бранислав Светозаревиќ, храброст не му недостасувала. Од 1960 тој работи како слободен уметник, како член на Друштвото на ликовни уметници на применета уметност на Македонија, но и како слободен телевизиски репортер во информативно – политичкиот сектор на Радио – телевизија Скопје. Во наредните две децении Аќимовиќ им се посветува на филмот и на фотографијата. Во Кинотеката на Македонија се чуваат стотина награди и признанија на Виктор Аќимовиќ, меѓу кои „Сребрена плакета“ на Првиот фестивал во Скопје на „Средбите на солидарноста“ (1967 година) за филмот „Циркус интернационал“, највисоката награда на Фестивалот на аматерски филм во Скопје наредната година, „Сребрена плакета“ на Меѓународниот филмски фестивал на аматерски филмови во Кан, што Аќимовиќ ја доби за својот филм „Бел гулаб“ во конкуренција од 24 земји. На Меѓународниот филмски фестивал во Луксембург, во официјална конкуренција биле прикажани три негови филма, а за еден од нив, „Циганска молитва“ е награден со „Бронзена плакета“. Тој е еден и од основачите на скопскиот клуб „Камера 300“, учесник е на бројни меѓународни изложби на фотографија и еден од најпочитуваните сниматели и фотографи на Балканот, но и во Европа. Меѓутоа, ниту неговиот политички живот не бил занемарен. Импозантната архивска граѓа што ја остави овој исклучителен човек сведочи за едно активно живеење во сите сфери. Како што тврди Светозаревиќ, Виктор бдеел врз секоја издадена книга и објавен новинарски напис и реагирал на сето она што сметал дека е невистина и преувеличување, и покрај постојаните закани дека ризикува се', и покрај свесноста дека во некои моменти е сам против сите.

„Најголемата неправда што му ја нанеле режимите на Аќимовиќ не се затворите и малтретирањата, туку обидот неговите дела да се припишат на други луѓе затоа што се создавани во т.н. историски моменти, кога ретко кој се одлучувал да се изјасни и да го искаже својот став“, вели Светозаревиќ кој за време на двегодишното работење на оставината на Аќимовиќ се запознал поблиску со човекот кој бил опозиција на сите три системи во кои временски е сместен неговиот седумдесет и тригодишен живот. „Тој се соочил со парадоксите на својата борба: му било забрането професионално да го употребува јазикот за кој се борел и за кој бил подготвен да го даде и својот живот. Да биде прогонуван од системот за чија идеологија, исто така, се жртвувал. Меѓутоа, најголемиот парадокс е тоа што останува верен до смртта на идеологијата и својата нација, кои за време на неговиот живот не го прифаќаа“, истакнува Светозаревиќ. На крајот, можеби најкусото објаснување за важноста на Аќимовиќ е содржано во анегдотата што ја негуваат неговите современици дека во „Вардар филм“ го „чувале“ заради демократијата. Имено, кога некое сценарио ќе го одобрел тогашниот Централен комитет, за тоа требало да се гласа и во спомнатата филмска институција. Сите гласале „за“, само Виктор Аќимовиќ бил против и – обратно...

Британска суета и конфликтност

„Беше остар на јазик, интелигентен во заклучоците и доста суетен", вели Томислав Османли

Еден од оние што го познавале Виктор Аќимовиќ е и новинарот и писател Томислав Османли, кој за него вели дека бил исклучителна и возбудлива личност: „Неверојатно е како е спасен на самиот крај од војната, речиси грифитовски и во последен миг извлечен од пред стрелачки вод од страна на советската воена делегација во штотуку ослободена Албанија! Се зборуваше дека има висок чин во НКВД, дека поседува неверојатна збирка ретки книги, фотографии, снимки и важни документи кои би сакале да ги имаат и властите…“, тврди Османли и се потсетува дека со него се зближил кога со младешки ентузијазам истерувал правдина околу загрозеното авторство на едно негово филмско сценарио. „Единствената поддршка ја добив од Владо Харалампиев, тогашен директор на Авторската агенција, и од Виктор Аќимовиќ, кој во тоа време се дружеше со Владо. За мојот авторски случај и тука зборуваше, а исто така и пишуваше во словенечкиот печат онаков каков што беше – без влакна на јазикот“, вели Османли. „Беше остар на јазик, интелигентен во заклучоците и доста суетен. Еднаш му реков: ’За вас зборуваат дека сте биле советски известувач. Кај вас не препознавам комунистичка скромност, туку британска суета, како да сте биле човек на Интелиџенс сервис’. ’А ти’, ми рече, ’си интелигентно момче, ама и многу дробиш!’“ Томислав Османли вели дека Аќимовиќ доаѓал во Редакцијата на “Млад борец” со своето кученце кое дисциплинирано ќе фатело место во еден ќош на неговиот новинарски бокс. Малечкиот, бел мешанец го викале Калвик, што било комбинација од Калипсо, името на неговата сопруга и Виктор. „Својата љубов двајцата ја насочуваа кон кученцето. Зборуваше дека можат да те напуштат сите, но кучето секогаш ќе остане приврзано за тебе. Го враќав во минатото кое многу го возбудуваше. На тие средби доаѓаше ненајавено, секогаш носеше интересни материјали: стари фотографии од предвоениот и повоениот период, документи, многу стории секогаш поткрепувани со исечоци или архивски материјали. Ми кажа дека работел за советската разузнавачка служба и ми го покажа одликувањето што го добил од неа. Материјалите ги предавал во советското дипломатско претставништво во Софија каде што, ако не ме лаже сеќавањето, ми тврдеше дека преку целата војна и фашистичка доминација, се веело знамето со срп и чекан“, вели Османли.

„Знаев дека во Кралството Југославија издавал весник во кој ги бранел македонските национални позиции, а го познавал одблизу и се дружел со Павел Шатев. Инаку, Виктор секогаш се строеше спроти струјата. Ми зборуваше за книгата сеќавања што активно ја пишува и која, се сеќавам јасно, имаше необично име – ’Еретикон’. Таа требаше да ги носи одблесоците на неговиот возбудлив живот и неговиот авантуристички дух. Беше исклучително политизиран, чудак и не ретко конфликтен. Полицијата веќе еднаш влегла во неговиот стан и однела многу материјал за кој Виктор не знаеше каде точно се наоѓа. Поради таа богата и возбудлива биографија и багаж што го носеше со себе, го замолив овие разговори да ги снимаме во големо интервју на магнетофон. Ме погледна, се сеќавам, со неговите проникливи и влажникави очи и - одби. Сфатив дека тоа за него би било невнимателно. Потоа направив грешка во формулацијата: ’Добро, му реков, лентите можат да останат кај вас, а по крајот на животот ќе ми ги оставите на располагање’. Поради идејата на смртта што ја имплицираше овој разговор, стана и замина лут како рис. Виктор Аќимовиќ го видов во сосем поинаква светлина кога ме пронајде во Прилеп и ми јави дека починала неговата сопруга Калипсо Налча и ме замоли да говорам на нејзиниот погреб. Ни трага немаше од оној цврст и остар човек на кого бев навикнат. Така сентиментален, смекнат и внимателен не го бев видел до тогаш. Смртта на блиските е жестока поука и за најцврстите. Смртта, пак, на Виктор е една посебна епизода. Умре дома сам и го најдоа по пријава од соседите поради најстојчивото квичење на неговиот пес оставен на балконот. Еден мал и посреден омаж на Виктор му направив во играниот филм ’Ангели на отпад’ каде што песот на главниот лик го крстив Калвик, според името на едно од најсаканите суштества на Виктор Аќимовиќ. Никогаш не дознав дали наследниците го пронашле ракописот на ’Еретикон’ на неговата работна маса “, вели Османли.

Станот ни е бесправно одземен

Ќерката на г-ѓа Калипсо го продаде станот на татко ми и исчезна некаде во Грција: Виринеја и Виктор во 1985

Кога во 1987 година, тогашната милиција влегла во станот на веќе починатиот Виктор Аќимовиќ, наишле на несекојдневна глетка: просториите биле преполни со документи, филмски и фотоленти, фотографии, книги, списанија и други материјали. Домот на Аќимовиќ бил судски запечатен, а на неговите деца не им бил дозволен пристап во него. Ќерката и синот на Аќимовиќ, Виринеја Кајзер и Карпо Година, започнале судски спор околу станот што се наоѓал на улицата „Ѓуро Салај“ тој правилно да се подели меѓу неговите наследници.

„Со години траеше таа наша битка за да го добиеме она што ни припаѓа. Имавме ’прекрасен’ адвокат кој од нас, кои бевме далеку, само бараше пари, а не направи ништо. На крајот дојде до тоа, станот неправедно да го добие ќерката на г-ѓа Калипсо, која го продаде и исчезна некаде во Грција. Никогаш не се појави на ниту една парница и така тогаш во ’правната’ држава Македонија останавме и без оној мал дел што ни го остави татко ни. Карпо се обиде се' случајот да се реши на законски начин. Разговараше дури и со Лазар Колишевски, кој добро го познаваше татко ми, но се беше залудно!“, тврди Виринеја Кајзер.

Од Прага до Тетово

Најголемиот парадокс е тоа што останува верен до смртта на идеологијата и својата нација, кои за време на неговиот живот не го прифаќаа: м -р Бранислав Светозаревиќ

Бранислав Светозаревиќ, кој две години посветил на истражувањето на архивските записи за Виктор Аќимовиќ, е роден во Скопје (1966 година), но потеклото, а и животот му е во Тетово. Дипломираниот историчар од 1992 година е вработен во Државниот архив на Македонија, одделение Тетово и е виш архивист во Одделението за евиденција и заштита на архивската граѓа во Архивот. За 2001 година е прогласен за најдобар архивски работник во Македонија, автор е на пет труда и на бројни статии што се објавувани во „Гласникот“ на ИНИ и во научните списанија во земјава. Учесник е на повеќе изложби на фотографија, филателија и картофилија поврзани со македонската историја, а во 2006 е и соработник на првата македонска енциклопедија што ја подготви МАНУ. Светозаревиќ е оженет со професорката по солфеж, Андријана, со која ги има ќерките Марија, Мила и синот Божидар и е првиот магистер по предметот архивистика и историја во државава. Во идните планови му е зацртано да се избори една улица во Тетово да го носи името на Виктор Аќимовиќ и успешно да ја завршат книгата за Аќимовиќ, што ја подготвуваат Кинотеката на Македонија заедно со Државниот архив.

Интересно за Светозаревиќ е тоа што неговиот прапрадедо, Чехот Хиполит Покорни бил архитект, кој со австроунгарците дошол наменски од Прага за да ги проектира Машката гимназија во Сараево и библиотеката во Бања Лука (денешниот парламент на Република Српска). Синот на Хиполит, Светозар, оженет за Германката Оливера Шварц, завршил во Виена архитектура, но како српски војник во Првата светска војна, завршил во затвор во Пловдив, каде што и умрел. Дедото на Бранислав, Бранко Покорни, како агроном од Кралево го испратиле во Прилеп, па во Тетово, каде што по женидбата со Славјанка, ќерка на локалниот војвода Трајче Бајрактар, се населил трајно. Таткото на Бранислав, Божидар, пред Втората светска војна го сменил презимето Покорни за Светозаревиќ.

http://www.globusmagazin.com.mk/?ItemID=1FBA04844AE9B840BA8E1D11120BE056

„Фудбалот го спасил Шпиц од смрт“

2009-01-18T13:19:00.000-08:00

„Фудбалот го спасил Шпиц од смрт“

ФК „МАКЕДОНИЈА“ И НЕЈЗИНИОТ ТРЕНЕР ИНСПИРАЦИЈА ЗА филм

Фудбалот го спасил Шпиц од смрт

„Трето полувреме“ ќе биде филм за Македонија под фашистичка окупација, за фудбалски клуб кој требало да стане шампион, за холокаустот и за борбата против фашистите

Уплакана и избезумена сопругата на тренерот на фудбалскиот клуб „Македонија“, Илеш Шпиц, утрото на 8 март 1942 година втрчала во Градската општина, кај секретарот на клубот Мицко Симеонов за да соопшти дека нејзиниот сопруг го уапсиле. Евреинот, со потекло од Унгарија, бугарските полициски сили го транспортирале со воз за логорот Треблинка. Но, спортските врски веројатно биле посилни од политичките. Некаде кај Врање, кај Сурдулица, тренерот Шпиц е симнат од возот по ургенција на висок политички функционер, откако интервенирал инженерот Димитар Шкартов, претседател на ФК „Македонија“. Живеел за фудбалот и животот го загубил заради него - во 1961 година на скопскиот „Градски стадион“ нервозен од текот на натпреварот „Вардар“ - ФК „Београд“. Ова е дел од приказната поради која режисерот Дарко Митревски одлучи да го прави филмот „Трето полувреме“, а зад кој како продуцент ќе застане светски познатиот продуцент Бранко Лустиг. Екипата од Америка во Македонија доаѓа идниот месец за да одберат локации за филмот.

СО ГОЛЕМО СРЦЕ И СО ЖОЛТА ЅВЕЗДА НА РАКАТА

А „македонската“ приказна за Шпиц почна во 1939 година, кога тој од сплитски „Хајдук“ дошол во Скопје. Роден е во 1902 година. Имал ограничено движење и патување, постојано на раката и на реверот носел жолта ѕвезда, како и останатите Евреи. Лично го познавав Шпиц, беше дружељубив, а особено со новинарите. Помалку молчалив и затворен изгледаше постар за годините што ги имаше. Никогаш не се пожали за тоа што му се случи, но имаше искрена и трајна благодарност за скопјани, кои му го спасија животот. Молчеше веројатно зашто знаеше кој му го спаси животот и во какви околности, ни рече Борис Поп Ѓорчев, публицист што се занимава и со спортска историографија. ФК „Македонија“ и софиски „Левски“ го играле историскиот натпревар за шампион на Бугарија на скопскиот „Градски стадион“ на 29 март 1942 година. ФК „Македонија“ водела со 2 спрема 0. Потоа „Левски“ дале нерегуларен гол, кој бугарскиот судија го признал. Настанала мешаница и судијата го прекинал натпреварот и прогласил службена победа на „Левски“. Навивачите не сакале да си заминат од стадионот и скандирале „Македонија, Македонија“.

СПАСИТЕЛОТ НА ШПИЦ БИЛ СТРЕЛАН

- Фудбалскиот клуб „Македонија“ по ослободувањето, во 1945 година беше табу-тема. Таа контроверза продолжува и денес. Клубот настана веднаш по бугарската окупација во 1941 година. Еден месец по формирањето, во мај беше коптиран во бугарската фудбалска лига. Сите се прашуваа како и со која цел е формиран. Клубот дури даде репрезентативци за Бугарија, ни објаснува Поп Ѓорчев.Спасителот на Шпиц, претседателот на клубот Шкартов и членот во управата Димитар Ѓузелов во 1945 година биле прогласени за народни непријатели и биле стрелани. Македонија под фашистичка окупација, трагедијата и холокаустот на македонските Евреи, борбата на една мала земја против фашистите, прикажана преку фудбалската игра на ФК“Македонија“ и импресивната биографија на Шпиц се суштината на сценариото за новиот филм на Митревски. Тој веќе една и пол година работи во Америка.

Лилјана Грџо Дамовска-Дневник

Едно половично разголување

2009-01-18T13:13:00.000-08:00

Едно половично разголување

Роден е на 9 февруари 1939 година, во 1 часот по полноќ. По 50 години, еден ден подоцна, а половина час порано, Лилјана Дирјан ќе му го роди синот кој после самиот и се јавил на сон како Борјан. Неговото родно место е случајно Чачак, во срцето на српска Шумадија. Нешто помалку значајно таму се нашол татко му, Димирар Христов Ѓузелов(иќ). Тој, пак, претходно, со „указ“ на крал Александар бил назначен да биде гимназиски професор (со универзитетска диплома од скопскиот Филозофски факултет, 1926), откако во 1931 година од истиот бил амнестиран (под притисок на меѓународното мнение и Друштвото на народите) од дваесетгодишната робија, на која бил осуден како главно обвинет и водач на илегалната ММТРО (Македонска младешка тајна револуционерна организација), на познатиот Скопски студентски процес во есента 1927 година. Во Чачак е крстен како Богомил, најверојатно зашто токму тогаш татко му ја пишувал својата студија за Богомилите (што нешто подоцна е објавена во скопското списание „Луч“)... Сломот на Кралството Југославија во 1941 година татко му го затекнува во Скопје, каде што следната година е назначен за началник на Радио Скопје. Неговите први спомени од детството, како трајни отпечатоци се спомнати во повеќе негови песни, најобемно во неговата последна стихозбирка, заедно со подоцнежните спомени од куќата во Маџир-маало…

Кога кај вас се роди поривот за пишување, кога се навести вашата идна посветеност на литературата?

- Отсекогаш сум знаел дека ќе пишувам, но не сум знаел – за што. Кога мајка ми ми ја купи првата книга на македонски за мојот седми роденден, стихозбирката „Овчарче“ од Лазо Каровски, што ја прочитав за десетина минути, знаев само дека тоа нема да биде она за што ќе пишувам. Не само затоа што тоа беше надвор од доменот на моето градско детство – не ми беа по вкус ни многу популарните песнички за „пионери, пионерки, бубачки и шумски ѕверки“, што почна да ги пишува (и дури објавува во детските подлистоци) постариот ми другар Ганчо, спроти улицата. Ако воопшто и помислував нешто да пишувам во тоа најрано време, тоа веројатно требаше да биде на нивото од мојата лектира на разни авантуристички романи од Жил Верн, Мајн Рид или Карл Мај, прочитани на српски или на бугарски, што можев да ги позајмам од блиската детска библиотека. А за моето алчно „голтање“ книги виновна беше најмногу сестра ми што ме описмени уште на пет години, Незаситното читање на необични и егзотични авантури можеби беше, и тогаш, своевидно бегство од стварноста, што изобилуваше речиси еднакво соцреалистични (воени и повоени) настани, иако ми се чинеа сосема обични, небаре нормални…

Спомени, спомени...

Како го паметите времето на Втората светска војна во Скопје, ослободувањето, првите години потоа?

- Не штрекнува завивачката сирена за тревога и не успеваме да дотрчаме до скривницата на аголот од улицата. И само што престанала, се слуша веќе и длабокото брчење на авионите-бомбардери, сосема близу, над главата, потем остриот фиук на бомбите и веднаш потоа – молк, зујат само шумно ушите, зјапат само очите, на мајка ми што ми ја држи вратата отворена. Мирис на обична прав, низ која гледаме како малтерот паднал од таванот на кујната, но не и во ова ќоше во кое сме се засолниле, а пред нас низ двојната врата од салонот се втурнал цел куп алишта и чаршафи од спалната со прозорец кон улицата. Бомбата паднала во двокатната куќа отспротива. Таа е на попот Личеновски, за среќа семејството му беше веќе евакуирано и немаше жртви, или така барем мислевме... (Подоцна дознавам дека тоа нас не бомбардирале „сојузниците“, англиските бомбардери што не стасале да си го истурат товарот врз нафтените полиња кај Плоешти, Романија – ја гаѓале на враќање кон базите во Египет германската отстапница од Грција по моравско-вардарската долина, но германскиот штаб во училиштето на крајот од нашата улица и бугарскиот „участок“ во соседната останаа негибнати.)

Истиот или следниот ден, берам (или крадам) круши од дрвото во соседниот двор, и одеднаш сиот се заплеткувам во некои лигави ластици виснати од гранките што смрдат гадно. Кога слегувам, некое од децата ми вика: А,бе, ти целиот смрдиш на гомна! Се отплетувам бргу, од тоа да ти биле нечии човечки црева – и сите дури сега стануваме свесни за замачканата крвава дамка на бетонското цокле од соседната куќа.

Вашето семејство всушност настрадува после војната?

- Делот од нашата улица при ослободувањето на Скопје го гледам клекнат од таванскиот балкон, од каде што допира штектањето на “картечниците“ од германскиот бункер и поединечните пукоти од пушки и експлозии од фрлени рачни бомби на партизаните – еден од нив паѓа покосен од рафал токму кога ја прескокна уличната ограда отспротива.

На третиот ден од ослободувањето, рано наутро, не буди пукот од стаклото на предната влезна врата и тупот на чизми од вратата на спалната. Се будам во детското креветче и си ги тријам очите од тешкиот војнички мирис – некој од униформите има вперено и пиштол кон татко ми, кој станува и се облекува: вели, уште ли ќе разговараме преку цевките од револверот? Следи општо претресување на мебелот и претрес на фиоки и шифоњери, дури и расцепени душеци и јоргани – барале скриени лири и „напаљони“ и не можеле да се начудат што не нашле никакво злато ни вреден накит. Го снема одеднаш татко ми заедно со неговиот брич, коланот на кој го остреше и неговиот мирис од бањата пред огледалото кајшто се бричеше.

Мајка ми барем еднаш неделно му носеше кошница со храна под покривката на „свиждане“ до Казнениот завод на скопското Кале. Тој пат преку плоштадот, Камениот мост и угоре по калдрмисаната улица покрај зградата на Цека го паметам многу добро. Следниот пат за кој се сеќавам дека сум го видел татко ми (кој би помислил тогаш дека тоа ќе ми биде и последен!) е како се симнува по задните свиочни скали од Офицерскиот дом, во кој се одржуваше судењето на „народните непријатели“, со волнена капа на глава како мафта со раката во олабавената јамка од јажето. Го видовме низ замаглениот прозорец однадвор долу, меѓу толпата други роднини и нарачаните викачи: Смрт за народните предатели!

Тешки и мачни спомени се тоа...

- Овие спомени од моето рано детство се само неколку од непознатите наслојки што се таложеа некаде длабоко во мене пред да се запалат сами од себе и да почнат да зрачат. Дали тој пресуден настан во нашите животи ми послужи и мене, макар и несвесно, како иницијална каписла за многу подоцнежното палење на моето внатрешно јадро? Или тоа беше некоја од следните летни ноќи, посебно оваа на која се сеќавам толку живо – одеднаш се најдов сам клекнат во бавчата во потполна штама, исфрлен од надраснатото креветче небаре како директно од колевка, спроти темното небо со крупни ѕвезди, ококорени или мижуркави, а наоколу летаа и трепкаа исто такви светулки што можев дури и да ги фатам и уште појарко да ми светат.

Откривањето на „жицата“

По неколку години изгон и перипетии, ете во Маџир маало, во осмолетката „Браќа Миладиновци“, потоа доаѓаат гимназиските денови, првите успешни творби и преводи, откривањето на Рембо...

- Дури откога ми се заредија песните од циклусот „Деноноќија“ (некои беа можеби поттикнати од сликите на југословенските експресионисти и наивци), како продолжение од една помалку успешна серија од песни што ги запишував како игра на часовите по историја од Средниот век, дури тогаш почувствував дека можеби сум ја пронашол мојата лична (се уште макар и подземна) поетска жица што вредеше да се истражува (и, евентуално, испишува). Се разбира, сево ова не ми беше ни мене бар олку јасно тогаш, но кога една ноќ ми бликнаа незадржливо стиховите и сликите од песната „Медовина“, што почнав да ги запишувам врз кориците од некој број на „Разгледи“ во потполн мрак, знаев точно дека тоа е токму она што го чувствував и барав за цело време и што небаре од искони, или од најраното детство, се потиснувало и таложело под притисок во јадрото и дека тоа веројатно ќе ги содржи и сите елементи од мојата поезија и „поетика“што допрвин ќе ја испишувам. Така почнаа да се испишуваат, како по „диктат“ но подиректно од соништата, и моите прозни „Легенди“. Така, или на сличен начин, преку бележење на моето „ноќно писмо“, следеа и другите лирско-епски циклуси: „Пролет во апокалипса“, „Пат до Легена Града“, „Одисеј во пеколот“, „Песна за киклопите“, „Наречници, вам за речта!“. А кога и со свесен напор, денски, успеав да го запишам внатрешниот монолог од „Ножот на убавината“ (што го гледав видливо како некоја обредна пантомима), знаев дека ваквото „откровение“ на загубените врски со епското во мојот (и наш, македонски) сензибилитет треба да се објави и како „манифест“. Уште повеќе, тоа требаше и да се напише во форма на манифест – но како? Ги побарав во НУБ двата манифести на надреализмот што ги беше срочил Андре Бретон, зашто од сите модерни “изми“ надреализмот беше сепак најблизу до она што го чувствував, и веднаш сфатив– да, манифестот требаше агресивно и да звучи, како вистинско фрлање ракавица на предизвик за двобој со лирско-интим(истич)ниот вкус во поезијата што тогаш преовладуваше не само во Македонија туку и во цела Југославија (со исклучок на веќе спомнатите и неколкумина други поети, пројавени или штотуку појавени). И бидејќи во еден пролетен број на „Разгледи“ претходната 1959 година потпишавме заеднички еден сличен текст (всушност, наизменично негов и мој), му понудив и на Радован Павловски, кој во тоа време веќе ги пишуваше и ни ги читаше своите големи поеми, да го потпише манифестот како еднакво свој, што чинам заеднички го крстивме како „Епското на гласање“.

Како од денешна дистанца се сеќавате на тој манифест?

-Не предвидовме, дека постарите колеги од редакцијата на „Разгледи“ можат и да одбијат да го објават. Но, со тоа само ни направија услуга, зашто Влада Урошевиќ веднаш се согласи да го преведе на српско-хрватски, и со по една песна како показ за нашата „епска“ поетика, им го испрати на уредниците Дејан и Богданка Познановиќ во литературниот весник „Поља“, што излегуваше во Нови Сад и во кој соработуваа сите млади и „модерни“ автори од цела Југославија. Манифестот заедно со нашите песни беше објавен (на двете средни „ударни“ страници) есента 1960 година и ни ги отвори страниците и на другите литературни гласила во Белград, Загреб и Љубљана. Следната есен, на пример, јас и Раде бевме поканети на трибината „Књижевни петак“ и претставени од поетот Златко Томичиќ, кој веќе беше превел и објавил повеќе песни од нашата тнр „трета генерација“ македонски поети, а пред тоа, паметам, мојот монолог „Ножот на убавината“ се појави и на уводната страница од новото љубљанско списание „Перспективе“.

Во Загреб останавме цела недела како гости во големиот стан на Златко во Прерадовиќева улица, а таму се беше засолнил и Бранко Миљковиќ со кого се бев запознал пред некоја година а не пропуштав пригода да се видам со него оттогаш и на секое пропатување во Белград . Ненадминатиот козер Бранко сега беше повлечен зад своите темни очила (првично и за да си ги покрие модриците) со аристократски презир кон колегите кои го беа протерале од Белград (дари, или токму, како лауреат на престижната „Октобарска награда“ и буквално претепан). Зрачеше со нешто тажно, скриено и неискажливо , но за малкумина – и трагично. А тоа трагично се случи толку бргу, веќе на моето следно доаѓање во Загреб во февруари наредната 1962 година Бранко утрото го нашле обесен на Мирогој! Го делев првичното општо мислење дека Бранко Миљковиќ, тогашниот врвен југословенски поет, беше некако натеран да изврши самоубиство не само поради интимната драма (несреќна и невозвратена љубов), туку и на редица други нерешливи околности од еден пречувствителен сензибилитет со својата непосредна примитивна, злобна и завидлива околина (дури и на „еснафско“ ниво), а мошне незаобиколно и со конкретната политичко- идеолошка ситуација во која живеевме сите ние, иако падот на соц-реализмот и подемот на модернизмот дојде и со премолченото заминување на дел од политичката „авангарда'.

Наградите го заобиколија

Во 1966 година сепак ја добивте наградата „Браќа Миладиновци“ на СВП...

- Додека служев војска се случија два важни настана во „цивилниот“ живот, на општествен план и во мојот сопствен. Истото лето во 1966 падна Александар Ранковиќ, шефот на моќната тајна полиција УДБ-а, а потем ја добив веста дека за моите „Мироносници“ сум ја добил наградата на СВП „Браќа Миладиновци“ како најдобра книга на годината. Претседател на жирито беше Димитар Митрев и само тој гласал против, па резултатот бил убедлив 4:1 за мојата книга. Поради тоа тој и одби да ми ја додели јавно наградата на „Мостовите“.

Тој настан беше проследен со низа скандали, за кои веројатно уште долго ќе се прикажува. Како и да е, факт е дека многумина во тоа време се обложија дека нема да се вратите од вашите патувања. Дефинитивно се најдовте на „црната листа“ и веќе не добивавте награди ни во социјалистичка, па ни во независна Македонија. Но, ете, стасуваме одвај до половината на Вашиот творечки опус, а а интервјуто мора да запре...

- Не може да се напише се баш ни за самиот себе, а не пак за другите. Што фајде се виде од претераната разголеност? Дури и да нејќеше да пишуваш според вкусот на мнозинството, на колкумина од малкутемина им згорчи со твоите безобразности? А време е и да се вратам на својот „опстанок“, не само како на продолжение од мојата последна книга песни, туку и темелно животен кој продолжува во Скопје. Мошне реален, конкретен, секојдневен. Да почнам пак некој превод, нарачан или се уште не, но кој барем сигурно ќе биде објавен и исплатен! Кога-тогаш, колку-толку, но белки доволно за да се прикрпи живеачкава од егзистенција само на мизерна пензија. Можеби пак на некое друго дело од Шекспир, до сега непреведено на македонски. Тоа е автор чие преведување секогаш ме исполнува со соодветно задоволство за вложениот труд. Сеедно што син ми пак ќе ми префрла: ти си, тато, вистински „воркохолик“, и што жена ми ќе се лути што ќе се исклучам од ова време за да се преселам во некое друго. Дрога? Не, само најпригодниот начин за преживување што го знам...

Оздола ми довикува Лиле дека ручекот е готов. И мене веќе ми проработува стомакот, грчи и лачи сокови по очекуваната храна. Ѕвони и влезното ѕвонче – го носат Лукас од градинката. Веројатно и тој е гладен. А има, богами,и вистински угриз – кога и мене ќе ме гризне дури преку панталони, знак е дека ме прима како дедо и ближен свој во неговиот непосреден реален свет...

Со Чинго на „црната листа“

Како изгледаше „слободата на творештвото“ во социјалистичките тие времиња кај нас, во Македонија?

- Кај нас во шеесеттите години имаше релативна „кулурна автономија“, но во позатворена средина, кај што врските беа повидливо разголени. Ние, „модернистите“, собрани главно околу „Разгледи“, под водство првин на Коле Чашуле а потем на Димитар Солев, сметавме дека сме си го избориле својот простор за израз во однос на спротивниот конзервативен табор на 'реалисти' околу „Современост“ и „Хоризонт“. Но, пресуден фактор уште долго време остана да биде „критериумот и догмата“ на врховниот арбитар, кој на својата „црна листа“ повремено не впишуваше (и припишуваше) мене или Живко Чинго. Сепак, пробивот што македонската литература го правеше на југословенски план, посебно поезијата (и на нашата „трета генерација“ промовирана од антологијата на Влада Урошевиќ) беше незадржлив и голема поддршка за сите нас, па и за мене.

http://www.spic.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=3&tabid=1&EditionID=45&ArticleID=1429

ПОЛОВИНА ВЕК БОРБА НА ВИКТОР АЌИМОВИЌ ЗА ВИСТИНАТА ЗА МАКЕДОНИЈА

2009-01-18T13:06:00.000-08:00

ПОЛОВИНА ВЕК БОРБА НА ВИКТОР АЌИМОВИЌ ЗА ВИСТИНАТА ЗА МАКЕДОНИЈА

Страхил Гигов и Боро Чушкар му забраниле да биде новинар

Во Државниот архив и во Кинотеката на Македонија, покрај многуте други, постои и еден редок фото и документациски трезор, преполнет со материјали драгоцени за развојот на македонската историја, нејзината

Во Државниот архив и во Кинотеката на Македонија, покрај многуте други, постои и еден редок фото и документациски трезор, преполнет со материјали драгоцени за развојот на македонската историја, нејзината политичка и национална мисла, како и за растежот на македонското новинарство, фотографија и филм. "Виктор Аќимовиќ" - напишано е на тој трезор, на архивскиот фонд со оставината на истоимениот македонски деец, публицист - новинар, фотограф и филмски работник. Станува збор за интересна, контроверзна и многу значајна личност, чиј живот и дело до 90-тите години на 20 век беа третирани како табу тема. Историчарот и архивист од Тетово Бранислав Светозаревиќ нив ги истражуваше во својот магистерски труд, чија одбрана е планирана за наредната недела на скопскиот универзитет "Свети Кирил и Методиј".
"Во времето што доаѓа ќе претстои политичка рехабилитација и афирмација на личноста и делото на Виктор Аќимовиќ, човекот кој уште од своите младешки години со својот публицистички и севкупен ангажман застанува на фронталната линија на одбраната на македонските национални интереси", заклучува во својот труд Светозаревиќ.
Виктор Аќимовиќ е роден во Тетово во 1915 година, како едно од петте деца на Лазар и Параскева. Неговата мајка е родум од Прилеп, но прадедото на Виктор, Стојко Аќимовиќ, е првиот учител на српската пропаганда во Тетово во 1861 година. Животот и делото на Виктор до неговата смрт во 1987 година се суштинска спротивност на неговото просрпско семејство, кое имало заслуги за ширењето на српската пропаганда во Тетово и Тетовско. Наместо и самиот да се вклучи во неа, Виктор се приклонил кон социјалистичкото и комунистичкото движење и особено кон идеите на ВМРО (Обединета) и МАНАПО. Спротивставувајќи се на силното влијание на великосрпскиот режим, тетовците учествувале во штрајкови, одбележувања на празници сврзани со македонскиот идентитет, во национални појави во културата, спортот и новинарството, каде што еден од најекспонираните бил токму Виктор. Документацијата од 1934 до ??1934 година покажува дека Виктор Аќимовиќ бил непрестајно во судир со актуелниот режим на Кралството на СХС. За својата антирежимска, прокомунистичка и најмногу за националната македонска дејност тој бил казнуван и осудуван неколкупати од просветните и судските власти и лежел во затвор по логорите. Тетовската полиција постојано го следела, бидејќи се наоѓал на списокот на сомнителни лица, како агент на советскиот ??НКВД.
Во 1939 година Виктор заминува во Марибор, во Словенија, од каде што била неговата сопруга Милена Година. Оттаму во својот нов весник "Јужна стварност" Виктор жестоко реагирал на јавното предавање под наслов "Јужна Србија, или Македонија", што го одржал српскиот академик и универзитетски професор Никола Вулиќ во Српскиот културен клуб. Тој правел обид за целосно негирање на постоењето на Македонија и на македонскиот народ, како и за нивно преименување во Јужна Србија и јужносрбијанци. "Никој не може на Македонија да и го оспори името. Македонија постои, затоа што постои македонски народ", му пишува Виктор на српскиот академик - шовинист Вулиќ во своето отворено писмо, поместено во весникот. Весникот со оваа статија бил пренесен во Македонија, каде што во Тетово и други градови го читале младите напредно ориентирани луѓе. За време на фашистичката окупација, Аќимовиќ бил осуден во отсуство на две години затвор од италијанските окупациски власти.
Во новинарските обиди за бугарското списание "Литературен глас" од Софија во 1942 година, давајќи свое гледиште за Македонија како неисцрпен мотив, бара "поголем ангажман" од познатите имиња на современата македонска уметност, како што се сликарите Никола Мартиновски, Тома Владимирски, Димитар Кондовски, Кераца Висулчева и скулпторот Димитар Тодоровски. Тој не го употребува името на државата Бугарија, под чија окупација се наоѓала Македонија, ниту терминот Бугари. Секаде исклучиво ги користи термините Македонија, Македонци, македонски човек. Со тоа вешто го избегнува можното поистоветување на Македонија и Македонците со Бугарија и Бугарите и на посреден начин ја истакнува македонската посебност.
Во 1944 година Виктор се приклучува кон единиците на Народноослободителната војска и партизанските одреди на Македонија и станува фоторепортер на Главниот штаб. Но, веднаш по ослободувањето бил отстранет и дистанциран од страна на властите на младата македонска држава, поради блискоста на неговите ставови со ставовите на "сепаратистите", на "антипартиската група" и со "чентовистите". Во 1945 година во белградскиот весник "Политика" Аќимовиќ објавува многубројни информации од НР Македонија, но и од пиринскиот и егејскиот дел на Македонија. Се издвојуваат неговите наслови за судењето на остатоците на големобугарскиот фашизам и за злосторствата врз Македонците во Грција. Во овој период Аќимовиќ е дописник и на Радио Белград. Но, од 1946 година двата медиума полека му ја откажуваат соработката. Неговото слободно изразување траело мошне кратко, бидејќи Белград и македонското раководство предводено од Лазар Колишевски, ги отстранувале сите приврзаници на идејата за посамостојна политика на Македонија. При обидот за бегство во Унгарија во 1948 година Виктор е уапсен и одлежува затворска казна во Идризово до 1952 година.
Според Светозаревиќ, одредени политички моќници, меѓу кои и Страхил Гигов и Боро Чушкар, му го ограничиле на Виктор правото да работи како новинар во Македонија. Се до својата смрт, тој останал во изолација, тивко бојкотиран. Но, во 70-тите и 80-тите години од минатиот век и натаму смело учествувал во јавни полемики, решително впуштајќи се во демистификација на одредени настани и личности од НОВ и Револуцијата. Се обидувал на јавноста да и предочи дека одредени моќни политички кругови и историчари си ја пишувале историјата според своите потреби.
Полицијата, која во разните политички режими, беше негов постојан "чувар", во 1987 година го "удостои" со уште една, овојпат последна посета, додека тој веќе заминуваше во историјата на Македонија. Припадници на поранешниот Секретаријат за внатрешни работи влегоа во малечкиот стан во Скопје на веќе починатиот новинар и публицист и наидоа на простории преполни со документи, филмски и фотоленти, фотографии, книги, списанија и други документарни и библиотечни материјали, значајни за современата историја на Македонија.
Свето Тоевски

***

Рацин го добил куршумот в чело

За историчарите е интересно прашањето, кое Виктор Аќимовиќ му го поставил на Страхил Гигов за Кочо Рацин: "Зошто Гигов не го споменува Рацин и неговото престојување во логорот во Ивањица, во кој бил испратен? Дали, можеби, затоа што големиот комунист и револуционер беше во немилост, брутално бојкотиран, затоа што беше забранувано со него да се зборува и дали токму ти го имаше главниот збор. Го прогласи ли ти тогаш Рацин за шпион, како човек на тогашниот бан на Вардарската бановина. Но, Рацин остана Рацин, пролетер, револуционер и Човек до последниот момент, до моментот кога го доби куршумот в чело. Но, моите разговори со Рацин во логорот Меѓуречје - Ивањица се запишани и не се потонати во Вардар, туку се депонирани на неколку места. Не е уште дојдено времето да се објават", наведува Аќимовиќ во своето писмо што му го упатил на Страхил Гигов.

***

Богата ризница од филмски записи

Во 60-тите и 70-тите години Виктор Аќимовиќ се посветува на филмското творештво и фотографијата, а во областа на аматерскиот филм ги достигнува врвовите на европските филмски остварувања. Во овој период тој е автор на педесетина некомерцијални филмови. Во Кинотеката на Македонија се чуваат околу 100 награди, плакети, признанија и дипломи на Аќимовиќ. На Меѓународниот фестивал на аматерски филмови во Кан ја добил Сребрената плакета за својот филм "Бел гулаб". На Меѓународниот фестивал во Луксембург биле прикажани три негови филмови, а за "Циганска молитва" бил награден со бронзена плакета. Во 1967 година Аќимовиќ е еден од основачите на скопскиот киноклуб "Камера 300". Со огромниот број слајдови, фотографии и развиени негативи ги доловувал секојдневниот живот, уметничките достигнувања, природните убавини и националното културно богатство на сите делови на Македонија, вклучувајќи ги и пиринскиот и егејскиот дел.

http://www.vest.com.mk/default.asp?id=134249&idg=7&idb=2051&rubrika=Revija

Уметнички проект „Враќање 4“ на Лилјана Ѓузелова

2009-01-18T13:04:00.000-08:00

Уметнички проект „Враќање 4“ на Лилјана Ѓузелова

На 17 октомври 2004 година Лилјана Ѓузелова на Зајчев Рид го исцрта замисленото место на погубувањето на нејзиниот татко Димитар Ѓузелов во 1945 година.

Видео инсталацијата „Враќање 4“ ги сумира претходните проекти на Ѓузелова. Изложена во галеријата „Прес ту Егзит“, се состои од подотворен сандак и проекција на видео арт дело кое содржи автентични архивски документи, ракописи и фотографии обединети во приказната за потресната судбина на семејството на Ѓузелова по погубувањето на нејзиниот татко.

„Јас ја избегнував политиката, иако таа не може апсолутно да се избегне, зашто таа е во позадината, заради тоа што трагиката произлегува од политичкиот ангажман на мојот татко и реперкусиите од тој негов ангажман што јас не го проблематизирам дали е виновен или не, зашто тоа не е мој проблем“, изјави Лилјана Ѓузелова.

„Јас само раскажувам за реперкусиите врз нас децата од неговиот политички ангажман, што мислам дека е и политика, но повеќе самиот живот. Инаку, ова дело го работам 10 години заедно со д-р Сузана Милевска, која е куратор на проектот и по мое мислење и коавтор заради нејзиниот начин како влезе во овој деликатен проект“, додаде Ѓузелова.

Димитар Ѓузелов бил еден од првите македонски филозофи, директор на Радио Скопје во 40-тите години, осуден од комунистичката власт и погубен под неразјаснети околности во 1945-та. Историјата не зборува многу за него.

„Тоа табу да се зборува за сфаќањата дека вината е наследна, за едно време кога демократијата била привилегија или мислена именка е она што е центарот на овој проект и затоа ми се чини и дека иако јас лично навистина влегов во едно преиспитување на сопствените политички ставови, сепак ја следев авторката во нејзиниот обид со ликовен јазик да презентира една сторија“, рече Сузана Милевска.

Изработката на видео филмот го финансирала Швајцарската програма за култура во Македонија. Изложбата е отворена до 14 април.

http://209.85.129.132/search?q=cache:NHPc6zafgjYJ:www.a1.com.mk/vesti/default.asp%3FVestID%3D60709+%D0%9B%D0%B8%D0%BB%D1%98%D0%B0%D0%BD%D0%B0+%D0%83%D1%83%D0%B7%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0&hl=bg&ct=clnk&cd=1&gl=bg

Видеоинсталација на Лилјана Ѓузелова

2009-01-18T12:54:00.000-08:00

ПРЕС ТУ ЕГЗИТ
Видеоинсталација на Лилјана Ѓузелова

Самостојна изложба на Лилјана Ѓузелова со наслов „Вечното враќање 4“ ќе биде отворена вечерва, во 20 часот, како дел од програмата „Предавања, презентации и изложби“ во галеријата „Прес ту егзит“.

Проекцијата на видеоартот „Вечното враќање 4“, која е дел од изложбата, ќе почне во 20 часот, а за вечерта на отворањето е предвидена само една проекција.

Продукцијата на видеоартот е помогната од Швајцарската програма за култура во Македонија.

Изложбата „Вечното враќање 4“ претставува видеоинсталација составена од еден уметнички објект и видеопроекција. Видеоартот, кој ќе биде проектиран во заднината на еден расклопен метален сандак, е видеозапис на перформансот што Ѓузелова го изведе на 17 октомври во 2004 година на Зајчев Рид, но исто така претставува и повеќеслоен колаж на многу документи, фотографии и сеќавања со кои авторката ги сумира и претходните три проекти од серијата „Вечното враќање“.

Првиот проект од оваа серија, резултат на истражувањата што авторката ги почна уште во 1995 година, беше изведен во приватна куќа во Маџир Маало во 1997 година, вториот во Музејот на градот Скопје во 2001 година, а третиот во Отвореното графичко студио во 2003 година. Куратор на четирите проекти од серијата „Вечното враќање“ е Сузана Милевска.

Различните верзии и сведоштва за последните денови на Димитар Ѓузелов, таткото на Ѓузелова и еден од првите македонски философи, ја поттикнаа авторката да го исцрта подотворениот круг на претпоставеното место на закопувањето на погубеното тело на татко и. Со тоа, Ѓузелова на еден индиректен начин и со современ ликовен јазик ја деконструира историската нарација за овој комплексен и се уште неразјаснет случај.

http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=2&tabid=1&EditionID=694&ArticleID=44051

2009-01-18T12:53:00.000-08:00

Денеска се одбележува 11 Октомври

Цвеќе на спомениците во повеќе градови, дебата и врачување на наградите „11 Октомври“ се дел од активностите со кои денеска ќе бидат одбележани 67 години од Денот на народното востание во Македонија. Собраниски делегации денеска ќе положат цвеќе на Партизанските гробишта во Скопје и на гробот на командантот на Главниот штаб на НОВ, Михајло Апостолски, на споменикот на првиот претседател на Президиумот на АСНОМ, Методија Андонов Ченто, и во Паркот на револуцијата во Прилеп, како и во Спомен-костурницата на паднатите борци во Куманово.

Јавна дебата на тема „Зошто востанието во 1941 година го кренале комунисти?“ ќе се одржи во Скопје, во Културниот центар „Точка“. Организаторот најави дека ќе учествуваат историчари, универзитетски професори и учесници во востанието. Дебатата почнува во 16.30 часот.

Традиционално, на празникот, во Собранието, ќе биде врачена годишната државна награда „11 Октомври“ која се доделува за животно дело во областа на науката, уметноста, стопанството и другите дејности од јавен интерес.

Годинашни добитници на наградата се професор д-р Коста Пеев, лингвист, професор д-р Михајло Миновски, историчар, и Истражувачкиот центар за генетско инженерство и биотехнологија на МАНУ. Наградата за животно дело во областа на културата и уметноста ќе му биде врачена на пистелот и академик Божин Павловски.

http://www.dnevnik.com.mk/?itemID=FADF964989A0594090988EF0131DD2FA&arc=1

Любиша Георгиевски: Без Илинден ќе ја немаше ни Македонија

2009-01-18T12:51:00.000-08:00

ЉУБИША ГЕОРГИЕВСКИ ВО ПЕЛИНЦЕ

Без Илинден ќе ја немаше ни Македонија

Без Илинден 1903 година немаше да го имаме Илинден 1944 година, а без овој немаше да дојдеме до третиот, до 1991 година кога Македонија стана самостојна држава, рече претседателот на Собранието Љубиша Георгиевски

Без Илинден 1903 година немаше да го имаме Илинден 1944 година, а без овој немаше да дојдеме до третиот, до 1991 година кога Македонија стана самостојна држава, рече претседателот на Собранието Љубиша Георгиевски вчера во Меморијалниот центар АСНОМ во селото Пелинце.

Тој им порача на сегашните и на идните генерации „да знаат да го ценат ова што денес го имаме, да се борат да ја сочуваат слободата и сувереноста на нашата држава која само во периодот на народноослободителната борба ја плати со над 24.000 жртви“.

На споменикот во Меморијалниот центар свежо цвеќе и венци, покрај Георгиевски, положија и вицепремиерката Радмила Шеќеринска, министерот за труд и социјална политика Стевчо Јакимовски, претставници на на кабинетот на претседателот Бранко Црвенковски, на здруженија на борците од НОБ, претставници од Генералштабот на АРМ, како и од Општина Куманово.

Георгиевски потсети дека на Првото заседание на АСНОМ беа донесени решенијата со кои заседанието е прогласено за највисоко законодавно и извршно народно претставничко тело на македонската држава, за воведување на македонскиот како службен јазик и Декларацијата за основните права на граѓаните, правото на изразување на мајчин јазик и правото на вероисповед.

- За жал, вредностите како сигурност на личноста, имотот и сопственоста и правото на приватна стопанска иницијатива, беа брутално суспендирани за да се обноват половина век подоцна, кога со прогласување на самостојноста станаа темелни вредности - рече Георгиевски.

Тој очекува новиот парламентарен состав да даде голем придонес за брз економски развој, евроатлантско интегрирање и стандардизирање и заедничко унапредување на меѓуетничкиот соживот. Во Меморијалниот центар АСНОМ во Пелинце Илинден го прославија околу 2.000 посетители.

http://www.dnevnik.com.mk/?itemID=321F09C26949954FACDF38156615928E&arc=1
(А.Д.)

РЕЦИДИВИ ОД ДВЕТЕ СВЕТСКИ ВОЈНИ

2009-01-18T12:49:00.000-08:00

РЕЦИДИВИ ОД ДВЕТЕ СВЕТСКИ ВОЈНИ

Македонската метропола лежи на бомби

На територијата на Скопје има се' уште неексплодирани бомби и гранати, заостанати од двете светски војни, но не може да се претпостави нивниот точен број, велат експертите

На територијата на Скопје има се' уште неексплодирани бомби и гранати, заостанати од двете светски војни, но не може да се претпостави нивниот точен број, велат експертите. Според нив, најмногу неексплодирани направи има во северните подрачја на градот, кон планината Скопска Црна Гора, во населбата Јане Сандански, каде што некогаш се наоѓал воен аеродром и околу Кале.

Деминерите од Дирекцијата за заштита и спасување вчера на воениот полигон Криволак ја уништија бомбата од 200 килограми, која пред четири дена беше пронајдена при изградбата на станбена зграда зад Универзалната сала. Според долгогодишното искуство на деминерските тимови, бомбата од улицата Христо Смирненски е најголемата што била пронајдена досега. Не е исклучено да има уште вакви, предупредуваат експертите.

- Неексплодирани бомби и гранати има на територијата на цела Македонија. Досега сме нашле многу неективирани авионски бомби, но ниту една не била голема како последната. Најизразено присуство на неексплодирани направи има во јужна Македонија, во Гевгелиско, Валандовско, Битолско. Најголем дел од нив потекнува од Втората, а има и од Првата светска војна. Во скопскиот регион, најмногу неексплодирани бомби сме извлекле од подножјето на Скопска Црна Гора. И во самиот град сме пронаоѓале бомби, но не толку големи. Можно е во Скопје да има уште „гиганти“ од 200 кила, а се откриваат случајно. Институциите и граѓаните кога случајно ќе ги пронајдат ни се јавуваат и ние излегуваме на самото место за најмногу два часа - вели Љупчо Петровски, раководител во Дирекцијата за заштита и спасување.

Сите пронајдени неексплодирани бомби се уништуваат на воениот полигон Криволак. Направата што беше деактивираната вчера, била од германско потекло, останата од бомбардирањето на Скопје во 1941 година. Германските воени единици утрото на шести април ги нападнале поголемите аеродроми во Кралството Југославија, меѓу кои и аеродромите во Скопје и Куманово. Во попладневните часови во истиот ден, бомбардиран бил и центарот на главниот град, при што загинале 600 лица, а над 1.000 биле ранети.

Но, во Скопје и во другите македонски градови не паѓале само германски бомби. Имало и британско-американски, чија цел биле воените објекти и комуникациските системи на Дванаесеттата германска армија, која била под команда на Фелдмаршал Вилхелм Лист.

- Во 1944 година, дел од сојузничката авијација која бомбардирала извори на нафта во градот Плоешти во Романија, на враќање кон Медитеранот извршила удар врз германските упоришта во Скопје. За да се неутрализира фашистичката моќ, сојузниците бомбардирале неколку локации во Скопје, за кои сметале дека претставуваат стратегиски точки за Германците. Според некои сознанија, најмногу бомби биле испуштени врз и околу тврдината Кале - вели генерал Тодор Атанасовски.

http://www.dnevnik.com.mk/?itemID=61FE1207FF360C438ABBBA6CF13E8F36&arc=1

Петар Чулев

Ставре Џиков - јавно обвинителство

2009-01-18T12:42:00.000-08:00

Ставре Џиков - јавно обвинителство

(2)

Сведоштва за злосторствата и смртни казни без пресуди

Со демократизацијата на општеството и кај нас се пповеќе има мемоарска литература и документаристичка проза. За помладите генерации - можност изворно да се види најжестоката опачина и мачилишта на комунистичкиот режим каде што генералниот секретар на партијата бил Господ, а државата сведена на политички постулат - партијата е држава. Лани од печат излезе биографската книга "Мојот татко - Методија Андонов Ченто" презентирана со изворни текстови на Ченто. За тоа како државата незаконски вршела егзекуции без пресуди во 1944 и 1945 аргументирано потврдува со својот автобиографски запис тогашниот претседател на македонската држава - Методија Андонов-Ченто: "... Следниот ден по враќањето во Скопје кај мене бараа прием две групи граѓани од Велес и од Куманово. Веднаш штом ги примив почнаа да протестираат затоа што нивните блиски - сопрузи, татковци, браќа, синови, кои биле затворени под обвинение дека соработувале со окупаторите, или дека биле шпекуланти и воени богаташи, ноќта биле стрелани без да бидат судени. Тоа мене многу ме изненади, бидејќи за такво нешто никој ништо не ми кажа. Побарав веднаш да дојди повереникот за внатрешни работи Киро Петрушев. Додека чекав да дојди се обидував да ги смирам, уверувајќи ги дека тоа е накаква провокација и дека не е вистина. Но тоа ништо не помагаше затоа што тие ми префрлуваа дека јас и таа што ја нарекуваме народна власт сме дволични потсетувајќи ме дека, само пред две-три недели на заседанието на АСНОМ, сум ветувал дека сите што се обвинети и затворени како соработници на окупаторите, или како воени богаташи и шпекуланти, кои на народот му нанеле зло, ќе бидат судени објективно и јавно од народни судови, кои ќе ги формира народната власт. Викајќи револтирано ме прашуваа: - Каде се тие твои народни судови? А ако ги има, зарем тие јавно работат по полноќ? Ми упатува и навредливи зборови, кои ги игнорирав затоа што мислев дека имаат право да бидат огорчени, ако навистина нивните блиски биле стрелани. Моите молби, да бидат трпеливи додека разбереме дали тоа е вистина, не помагаа. Се уште верував дека тоа е пропаганда на реакцијата за да ја омаловажи новата власт, но за жал бев многу разочаран кога Киро Петрушев ми потврди дека тоа е вистина и дека според некои сознанија истото се случило и со затворениците во Ресен. Не сум свесен како успеав да ги натерам луѓето да го напуштат кабинетот, ветувајќи им дека ќе го испитаме случајот и ако има нешто неправилно стоено дека сторителите ќе ги земеме на одговорност. Не верувам дека за нив беше утеха што некој би одговарал, нити пак тоа дека народната власт ќе спречи нови такви случаи, бидејќи нивните блиски не можевме да ги оживиме. Кога останавме сами со Киро Петрушев го замолив да ми кажи дали знае некои детали. Ми кажа дека го известиле оти кај мене се дојдени повеќе лица од Велес и Куманово да протестираат за наводно стрелање на затвореници, па почнал да се распрашува по свои канали дали е тоа вистина, бидејќи затворениците не беа во надлежност на Поверенството за внатрешни работи, туку беа во надлежност на Одделението за заштита на народот при Националниот комитет, или како што скратено го викаа ОЗНа. Разбрал дека навистина, после полноќ, се одведени надвор од градовите и некаде се стрелани. Исто така разбрал дека тоа е сторено со знаење на Це-ка. Затоа го повикав Лазо Колишевски, кој беше секретар на Це-ка, а и потпредседател на Президиумот, за да видам дали тој нешто повеќе знае. Кога дојде Лазо почнав да му кажувам што се случуваше во мојот кабинет, но тој ме прекина со зборовите: - Разбрав и ги видов луѓето. Јас се извинувам оти не ти кажав порано, но ти деновиве не беше тука, а пред тоа не се видовме салам за да ти кажам дека тоа е по, како да речам, по налог на Кардељ. Кога го испраќав, после заседанието на АСНОМ, ми рече дека е многу зачуден што за време на војната, во Македонија имало толку многу малку жртви во споредба со другите краишта во Југославија. Ми рече за да се потврди сликата која е создадена кај сојузниците треба од ОЗНа, нечујно, сите затвореници да бидат стрелани. Мислев дека и ти треба да си согласен со овој став, бидејќи и партијата се сложува сите народни непријатели да се ликвидираат. Следниве вечери треба да бидат ликвидирани и во другите градови. - Зарем заборави дека на заседанието на АСНОМ реков дека народната власт ќе формира народни судови, кои ќе им судат на воените злосторници, како што е решено и на првото заседание? Едно е да се судат, друго е да се осудат, а трето да се стрелаат ако нивните жалби не бидат усвоени од највисокиот орган. Но да се стрела без пресуди, само за да има повеќе жртви, исто така е злосторство - му реков. - Какво злосторство, кога толку многу делегати на заседанието бараа без милост да се ликвидираат сите злочинци. А што се однесува за пресуди, и пресуди ќе бидат напишани. - рече Колишевски..." Во Јавното обвинителство на Скопје од 1 јули до 1 септември 1945 година беше именуван Димче Аџи-Митревски, роден од Прилеп завршил Правен факултет во Белград 1940 година. Пред тоа од март до јули таа година работи како народен обвинител во Судот за судење престапи против македонската национална чест. Потоа работи по неколку месеци во обвинителствата во окрузите Куманово и Скопје, а потоа до 1 јули 1949 година оди во Сојузното јавно обвинителство во Белград. Од средината на тој месец бил уапсен како информбировец и казнет со издржување казна на Голи Оток. Своето сеќавање ќе го изнесе на Симпозиумот за Петре Пирузе, на 18 и 19 јуни 1993, во Охрид: "...Трагедијата и прогонот на Петре Пирузе, како и на многу други смели и искрени револуционери и борци за социјална правда и слобода на македонскиот народ, не започнува со Голи Оток. Уште веднаш по ослободувањето, бирократската "врвушка" почнува да бара и да наоѓа опортунисти, елементи на сигурни за Партијата, такви кои не ја почитуваа партиската дисциплина и беа непослушни, преплатени противници на социјализмот, македонски националисти ... и уште што не!? ... Многу стари македонски револуционери (Павел Шатев, Димитар Влахов, Алексо Мартулков, Шакир-војвода, Васил Ивановски и р.), кои дојдоа во својата родна, тукушто ослободена Македонија, за да и ги подарат своите последни години на животот, во завршната доградба на нивниот идеал - македонската држава, брзо станаа жртви на нарцисоидната бирократска власт... Колку повеќе во натамошниот фд се деформираше владејачката партиско-државна гарнитура, метастазата на новородениот "гаулајтерски систем" се инфилтрираше во сите пори и во сите домени од општественото и тукушто заживеаното тело на социјализмот кое почнуваше да губи од животниот сок и да се разложува... Тогаш почнаа да се бараат "виновници без вина", потенцијални непријатели, кои се отстрануваа од Македонија и се испраќаа во "македонскиот Сибир" (како што рече авторот на фељтонот за Д. Влахов) - Белград! Ваквиот став и однос на Партијата спрема старите револуционери и особено спрема интелегенцијата, јасно се гледа од многу записници, документи и други материјали од работата на тогашното Политбиро и од Пленумот на ЦК на КПМ. Со вклучувањето на одредени државни органи (УДБ, некои контролни тела на Партијата, целата таа активност доби организиран карактер: најнапред се следело движењето на некои набележани лица, нивните контакти со разни личности, разговори, искажувања и тие "резултати", во вид на извештаи или информации, органите за безбедност ги доставувале до ЦК, а овие потоа ги регистрирале во соодветните служби... Постепено, но сигурно, почнувал процес на создавање на еден привилегиран и моќен слој, во лицето на државно-партиската "врвушка", по една вертикала која одеше од врвот и се спушташе до општинската номенклатура. Проповеданиот модел на слобода, социјална правда, широки демократски права, во практиката, во општествениот живот, се повеќе имаше призвук на една убава илузија, на која недемократската власт набрзо и стави крај..." И живите политички робијаши под тортура на комунистичката диктатура не поминуваа полесно. На тоа не упатува книгата "Голоточки сведоштва" од Димче Најчески. На страниците од книгата споменати стотици имиња и сведоштва, а тука само кус извадок за сведоштвото на велешанецот Илија Терзиев: "... Кон крајот на август 1951 година на Свети Гргур дојде Александар Ранковиќ, најревносниот извршител на тортурите коишто доаѓаа од највисокиот врв. Тој дојде во посета на нашиот логор. Ние сите бевме на нозе. Беше ужасно топло и сите бевме голи. Бевме живи костури. Тој, во придружба на Светислав Стефановиќ, Војо Лукиќ, Боро Чушкар, Војо Капечиќ, Роловиќ, потоа управникот на логорот, Милан Гаговиќ и другите од управата, Булаиќ, Бугарчиќ, Методија Стефановски и уште. Беа собрани педесетина офицери на УДБ-а. Беше собрана сета управа на островот Раб. Ние логорашите бевме построени во два реда во должина од над еден километар. Малиот остров Свети Гргур, одекнуваше од паролите... Тито. Партија". "Марко, Марко". Александар Ранковиќ имаше и што да види: пред него беше построена најтажна колона затвореници кои тежеа меѓу 30 и 45 килограми. Одвисоко ги гледаше довчерашните воини од Сутјеска. Кадињача, Зеленгора, Шумадија, Караорман, Банија, Кордун, Срем. Во него, како во Господ гледаа довчерашните генерали, полковници, мајори, капетани, народни херои, борци, многумина со рани по целото тело како спомен од одбраната на Југославија од домашниот и од надворешниот непријател. Ние, логорашите, со наведнати глави, на августовското сонце, ја рецитиравме паролата: "Марко, Марко", "Тито, Партија", "Да живее КПЈ", а во нашите пресуди стоеше дека сме ја иневериле Партијата...". Неодминливо посведочување за пеколот што го создаде претходниот режим и едноумието ќе ни презентира книжевникот и театролог, кочанчанецот Александар Алексиев, во книгата "Деветте круга на пеколот". "... На крајот, бродот застана. Со комплетната боева опрема, со пендреци и летви, низ скалите веќе слегуваше поголема група милиционери. Првин ги подбркаа оние од горните платформи. На ист начин. Со тепање и пцости. Јас пак, по скалите, слегов на најдолната платформа и бев во последната групичка што го напушти бродот. А тогаш, трчајќи колку што можев побрзо, ги искачив скалите избегнувајќи гиударите на милиционерите. Кога истрчав на најгорната палуба прескокнав човек со дрвена протеза, па некои со патерици. Подоцна разбрав. Оној со дрвената нога бил Цане Светиев од Битола. Дури и сакати луѓе Македонија испраќаше на Голи Оток. Од ревност ии од неинформираност? Пред мене по палубата трчаа уште неколкумина. Се во круг. Не знаевме каде е излезот. По нас милиционери зазбивтани како ѕверови. Еден, што трчаше пред мене, скокна во морето. Решив да скокнам и јас. го свлеков капутот. Така ме научи татко ми по она мое несреќно давење во Морава. Веќе знаев да пливам како риба. Така велеше тој. Скокав од палубата на бродот, висок, огромен. Плеснав во водата како ѓуле. Се нурнав мошне длабоко. Чинев, ќе ми прснат ушните тапанчиња. Но сепак испливав. Започнав да кружам околу бродот. Каде? Пред мене гледам остров. Од камен. Бел. Ни трева, ни дрвја! Веднаш до него, уште едн остров. Овој црн. Од гранит. Уште пострашен! На брегот илјадници луѓе. Како мравки. во летни војнички униформи. Изгорени од сонцето, брадосани. Како Арапите на баба ми. Каква ли е оваа војска? Од каде на овој остров? Накрај како глушец допливав до брегот. Веќе бев преморен. Почнав да голтам вода. Ќе се удавам! Немав друг избор. Морав да излезам. Ме прифатија двајца. Ми рекоа да се слечам гол. Ми фрлија војничка блуза и пантолони. Титовка без петокрака ѕвезда. Па цокули. За среќа, само малку ми беа поголеми. Ми седнаа на едно столче. Стрижење и бричење. Многу подобро ќе се избричев сам со оние мои налчиња! Дури тогаш забележав дека од местото каде што бев, па речиси до врвот на овој остров, беа построени две колони една наспроти друга. Во нив овие војници, каков што насила станав и јас не очекуваа нестрпливо готови да не растргнат! Слично како милиционерите кога излегувавме од вагоните. Но оваа колона, имав впечаток, беше недогледна. И низ неа пропуштаа еден по еден. Оној што ќе паднеше, забележав, го извлекуваа настрана како трупец, како цепеница! На почетокот на овој строј, а тоа беше официјалното име на оваа мелница за мелење човечко месо, останавме само уште неколкумина. Знаев што ме очекува. Но немаше друг излез. Морав да ја искусам и оваа Голгота. А овој остров, навистина беше голгота! со таа разлика, што на неговиот врв имаше илјадници крстови. Еден од нив беше и мојот. Затоа ниту мислев, ниту се обидов да смислам нешто. Во тој момент двајца ме уфрлија во стројот. Тој почна да функционира. Дожд од удари и плуканици. Претрчав неколку стотини метри. Можеби ќе претрчав и повеќе, но некој ме удри по тилот со летва. Паднав. Во ушите ми ѕунеше: "Бандо, бандо!" измешано со "Тито-партија!", "Тито-партија!" Навистина, кој ли беше бандит во овој случај! Тоа беше последното што го помислив пред да изгубам свест..." Кога стапив на должноста јавен обвинител на 15 април лани ми беше подарена со посвета книгата "Етика" од д-р Кирил Темков. Уважениот д-р Темков е професор по предметот етика на Филозофскиот факултет во Скопје. Еден сегмент од содржината на книгата ќе го споменам и тоа со поднаслов "Десетте Божји заповеди", кој претставува е етички систем во човековата историја, почитувајќи ги и другите верски определби и убедувања на нашите граѓани. Деветтата заповед гласи: "Не сведочи лажно против својот ближен!" Професорот Темков ќе даде свој коментар и ќе запише: "...Таа укажува на страшната реалност на човекот - својата моќ на мислата, на говорот, на исказот - кој му се дадени за да ја дофаќа вистината, да го изговара сознанието и да се разбира со луѓето, да ја користи против другите луѓе, со кои го дели животот, за да го оцрни и упорпасти својот близок. Краен е негативитетот на оцрнувањето, озборувањето, кодошењето, лажното сведочење , апсолутна е неморалноста на неговорењето вистина, на говорењето невистина за другиот, на користењето на својот дух и говор тој да се уништи, соучесништвото во неговото упропастување. Тоа се најцрните можни човечки дејствија. Како негативно користење на органот на вистината, лагата и лажното сведочење претставуваат негирање на умот и говорот, тие се основа за нивно отфрлање, за неверување во нив за една општа недоверба, за уривање на рационалната основа на постоењето. Како мизерно и тажно прозвучува лажниот збор против другиот човек. Користејќи ја генералната доверба во неговата вистинитост, тој ја декласира својата вредност - правејќи го целиот свет недоверчив и исплашен. Лажачите се крадачи на животот на другиот, црнила меѓу најнегативните црнила. Зборувањето вистина е света задача. Почитувањето вистина е најважна задача на човештвото и на секој човек посебно, особено и денес, по еден период во кој таа беше криена и премолчувана, дотерувана, а сиот живот обвиткуван со лаги..."

http://209.85.129.132/search?q=cache:qlsUwjuLRqcJ:star.dnevnik.com.mk/default.aspx%3Fpbroj%3D1287%26stID%3D2147476461+%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%B2%D1%80%D0%B5+%D0%8F%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2+%D0%A1%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%88%D1%82%D0%B2%D0%B0+%D0%B7%D0%B0+%D0%B7%D0%BB%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%B0%D1%82%D0%B0+%D0%B8+%D1%81%D0%BC%D1%80%D1%82%D0%BD%D0%B8+%D0%BA%D0%B0%D0%B7%D0%BD%D0%B8+%D0%B1%D0%B5%D0%B7+%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%83%D0%B4%D0%B8&hl=bg&ct=clnk&cd=1&gl=bg

(Авторот е јавен обвинител во Република Македонија)

2008-10-04T05:10:00.000-07:00

Добре дошли в този блог! Welcome to the this blog!

2007-10-14T06:45:00.000-07:00

НОВИНИ ЗА МАКЕДОНИЯ ОТ 5 ЮЛИ, 2007

2007-07-05T12:45:00.000-07:00

Новини за Македония от македонския и други чуждестранни сайтове:

" ... Сто години ще са необходими, за да може България да достигне нивото на останалите страни-членки на ЕС, съобщава македонската агенция Макфакс, като цитира анализ на американския университет UCLA. На източноевропейските страни, въпреки че станаха част от ЕС, им е необходимо време, за да достигнат нивото на развития Запад, се казва в анализа..."

"...Македонското правителство опроверга информациите, че САЩ са поискали промяна на името на летището “Александър Велики” в Скопие, пише днес македонският ”Утрински весник”. От правителството са заявили, че никой не е поискал промяна на името на скопското летище нито пак може да си позволи подобно нещо, ако се имат предвид утвърдените международни стандарти за зачитане на националния интегритет на всяка суверена държава..."

"... Гръцките дипломати в Рим реагираха, тъй като всички италиански служители и бизнесмени използвали конституционното име на Македония в разговорите с премиера Никола Груевски, който през последните три дни бе на посещение в Италия с цел привличане на италиански инвеститори, пише днес македонският ”Вечер”... Въпреки това италианските власти продължили да използват конституционното име на Македония..."

"... Правителството на Костас Караманлис не знае как, не може, не иска и не реагира по важни външнополитически въпроси, твърди лидерът на социалистическа партия ПАСОК Георгиос Папандреу пред гръцкия вестник “Етнос”. Папандреу обвинява Караманлис, за ...“неспособността на кабинета да преговаря правилно и да уреди спора в полза на гръцките интереси, ни принуждава, на етапа, на който сме стигнали, да обмисляме варианта за налагане на вето на членството на Македония в НАТО”..."

"... В сряда китайският посланик в ООН Ван Гуаня съобщи, че Китай е готов да блокира евентуална резолюция на Съвета за сигурност на ООН за Косово докато Русия и САЩ не постигнат компромис за съдбата на провинцията, предаде РБК.... “Китай винаги се е застъпвал за ненарушимостта на сръбските граници, но се е въздържал от остри изявления. Думите на китайския дипломат обаче биха могли да се смятат за предупреждение, че ако в Съвета за сигурност на ООН бъде внесен спорен вариант за резолюция, Пекин ще подкрепи Москва, възползвайки се от възможността да упражни правото си на вето”, коментира за РБК сръбският политолог Гостимир Попович."

"... Официален Киев се обяви за предоставяне на независимост на Косово, съобщава агенция ИТАР-ТАСС, позовавайки се на изявление на украинския външен министър Арсений Яценюк, който посети Прищина. “Проблемът в Косово е изключително сложен, но при всички случаи окончателното решение трябва да бъде пълен суверенитет. Въпросът е по какъв начин да се стигне до него”, каза Яценюк след среща с косовския президент Фатмир Сейдиу..."

Източник: Агенция "Фокус"

Македония в българските медии

Пушка пукна, ек отекна

Тия дни из София се пее една малко позабравена, но обичана песен, известна като Странджанската Марсилеза - "Ясен месец веч изгрява". Мелодията на тази песен има феноменална съдба. Тя се пее повече от хиляда години с различен текст в Близкия изток и във всички балкански страни. Режисьорката Адела Пеева разказа за нея в уникалния си филм "Чия е тази песен". Всички народи са посветили тази мелодия на някоя красива жена, освен турците, които са възпели един хубав младеж, който подлудявал жените. В Албания пеят за момиче, което с красотата си кара босилека да цъфти, в Гърция - за девойка, която намира кърпа с жълтици, в Босна - за една хубава анадолка, която всички искали да целунат, в Македония е за чаровната Паца, която всички познават, в Сърбия - за циганка Кощана. А ние пеем за омагьосващите залези и изгреви над Странджа и за гибелта на четата на Пано Ангелов в с. Сърмашик (дн. с. Бръшлян) по време на Преображенското въстание. В това няма нищо чудно, защото текстът е на лозенградския войвода Яни Попов. И сега, 104 години след знаменитата "Сърмашишка афера", в планината "ек отекна" и така подплаши Върховния административен съд, че никой съдия не смее вече да се произнася по статута на природния парк (вж. стр. 3). Но ти се усмихни, България, и пей. Докато се пееш тази песен, мутрите няма да завладеят Странджа.

Източник: Вестник "Новинар"

Анализ:

Умножение с нула- Миле Неделковски

Само след три години човечеството, а с него и ние, ще се изсипем на плажовете на ХХI век. Но как ще пристигнем там ние? Голи като първите хора, като Адам и Ева, когато били изпъдени на планетата Земя? Или - за почуда, смях и забава на насъбралото се там множество - маскирани в костюми на антични македонци? Или като ослепени воини на Самуила, предвождани от един, останал с едно око? Или като "аморфна маса"? Или като "закъсняло племе"? Или пък като просветена част от голямото общо нещо - човечеството - със своя политическа, историческа и културна идентичност, организирани най-после в държава, макар и с насила променено име, която продължава да преговаря за най-нова, трета промяна на името си? Въпросите задава писателят от Македония Миле Неделковски в написаната през 1997 г., но все още неиздадена книга, "Криза или подмяна на идентичността" - втората от петокнижието му "Логомахия", т.е. война с думи. Авторът, издал над четиридесет тома проза, драма и поезия, е носител на българската литературна награда "Димитър Талев". У нас е известен с романа си "Подгряване на вчерашния обед". По него документалистът Костадин Бонев сне първия си игрален филм, получил няколко награди. В оригинално композиран текст, с остро публицистично перо Миле Неделковски поднася на бъдещите си читатели ясни отговори на въпроси, превърнали се от над шест десетилетия в тежко бреме върху отношенията между България и бившата югославска република Македония, чиито политици базират нейната идентичност на отрицанието и прерязването на исторически корени. Представяме на читателя и на потенциални издатели в България със съкращения част от раздела "Умножение с нула".Миле НеделковскиПогрешно е да се прави извод, че Македония е безидентична. Македония е идентифицирана с мита за "ябълката на раздора". Но не може да бъде причина за разпри, за войни и обект на подялба нещо, което не е съществувало и няма своя идентичност. На нея тепърва може да й се случи да остане безидентична. Нея я заплашва друга и много по-непосредствена опасност: преди да бъде "преглътната", да бъде глътната от страна на политиците, "историците", интелигенцията и културтрегерите в едно исторически скрито от обикновените македонски люде време на "историческо пресъздаване". От наглостта и "решимостта" на всички тях да я "пресъздадат исторически" засега страда македонската историческа, културна и етническа идентичност, но не остава незасегната и държавната, а заедно с това може трайно да загине и македонската идея изобщо.След покръстването на българската държава (865 г.) през двойното робство - политическо и икономическо, на османците и културно и духовно на гърците (втората половина на ХIV до първата половина на ХХ век), след Берлинския конгрес (1878 г.), през Възраждането и въстанията, самите македонци, а и други ги идентифицират като българи или македонски българи. След балканските войни (1912-1913 г.), между двете световни войни (1918-1940 г.) и след създаването на втората, на "Титова Югославия" само с Вардарска Македония като нейна федерална единица, македонците - преследвани, разселвани, избивани и хранени с цветето на забравата - днес са несигурни в историята си, в себе си като нейни творци и гледат със съмнения в бъдещето си. Тяхната татковина Република Македония (международно известна като Бивша югославска република Македония) е тъжна и изплашена. Все още я потиска митът за "ябълката на раздора". Неговите създателки (Сърбия, Гърция и глобалните интереси на покровителите им), макар да се "съобразяват" с новата геополитическа реалност на полуострова, тайничко си правят комбинации. В същото време пък македонските албански политически екстремисти пред очите на всички крият мита в ръкава си като коз, с който - ако не спечелят Велика Албания - поне ще изнудят федерализиране на държавата. С България ни разделя Берлинският конгрес..."

Изтегли цялата статия

Източник: Вестник Стандарт

И НЕШКА РОБЕВА Е ПО ПОТЕКЛО ОТ МАКЕДОНИЯ

2006-11-03T14:59:00.000-08:00

Източник: Блог на Кристина

След като узнахме от българските медии, че Тодор Батков, проф. Аксиния Джурова, бившия правосъден министър Станков и др. са по потекло от Македония, дойде ред да научиме че и уважаваната Нешка Робева е по баба, българка не от къде да е, а от Щип. Градът дал толкова много на българската нация и на България въобще. Достатъчно е само да изброим имената на Иван Михайлов, Тодор Александров, Мише Развигоров, проф. Александър Балабанов...

БЪЛГАРИТЕ СА ПРОКУДЕНИ ИЛИ ПОГЪРЧЕНИ В ЕГЕЙСКА МАКЕДОНИЯ

2006-10-31T01:31:00.000-08:00

автор: Максим Караджов (вестник "Нощен труд", 13-14 октомври 2006, стр.6)
Пътуваме с Любка Рондова от София към Гюешево с лека кола. Тя е сладкодумница и още на граничния пункт заговаря македонския митничар. Казва му, че е от Костур и тихо му запява "Смиляна". Мъжът се заслушва с интерес, но си признава, че не е чувал името на певицата. Разбираемо -в Скопие не тачат родените в Егейска Македония, но преселили се в България. Дори това да е ангелогласната Любка Рондова.
В Скопие намираме нейни роднини - вуйна й Тина Лейкова, която е на 96 години и като вижда Любка, двете се вплитат една в друга. Тихо ридание, докато се окопитят от срещата. Баба Тина разбира накъде е тръгнала Любка и прошепва: "Нашто село Шестево, гърците го

на снимката: Развалините от българската екзархийска църква в бомбардираното и изоставено след 1949 година, цветущо село Въмбел.

прекръстиха на Сидирохори." После двете запяват със затворени очи. Баба Тина цели 57 години не е пяла старите песни на своето село. Тя пьрво е изселена в Чехия, а оттам я запращат в Ташкент, Узбекска АССР.
Нейният син Атанас-Насо живее с нея и е братовчед на Любка Рондова. Като деца заедно са изкарани от Костурско.
"Като напуснахме Костур, бехме 10-11-годишни, сега съм на 70. Без майка и баща бе- гахме и се разпиляхме навсекъде", тъжно реди бай Насо. Той е пратен в Клуж, Румъния, и през 60-те години се заселва в Скопие.
В Охрид НТ-екипът открива други изселени роднини на Любка - сем. Бандилови. Сега ги пишат Бандилов-ски!? Така е по директивите от Белград - българското окончание "ов" да се сменя посреща притеснено братовчедка си Любка от София. Той също е изселен от Костурско през 1949 г. Въздъхва смирено и обяснява: "Тук в паспорта ми пише роден в Гърция, ама не пише точно къде. Даа, ние егейци-те сме родени във въздуха!" Жестока истина! Цели 50 години в България се мълчи за драмата на нашите сънародници от Егейска Македония. По времето на Тодор Живков темата е табу, защото ще ни скара с Гръцката компартия и с Москва. На 6 октомври заставаме на ал-банско-гръцката граница. Отук Любка Рондова в прегръдките на вуйна си Тина
започва Костурско, в което по преброяване от май 1941 г. живеят 55 000 българи, което е 75% от цялото население.
Влизаме в Гърция и първото село според Любка трябва да е Смърдеш. Нищо подобно - смеят да го говорят. Свърваме вляво - на 2 км трябва да е граничното с. Въмбел, също българско.
"Сринато е със земята през 1949 г. Бомбардирано е със самолет и цялото му население се изселва. Тогава гори гражданската война в Гърция и нашите села са на страната на партизаните", обяснява Любка. Българската църква е със срутен покрив, вътре пред олтара растат дървета.
След 20-ина км стигаме красивото градче Костур на брега на едноименното езеро. На 6 км северно от него е родното село на Любка -Шестево.
Още с влизането в него тя съзира зла съборетина и се разридава, Още не вярва, че това е родната й къща.
Останали са само две стени, Любка се лута отдолу им. Има реален риск къщата да се срути отгоре й.
От съседна съборетина се появява треперещ старец. Вижда Любка, познават се, прегръщат се и дядото тихо прошепва:
"Изядоха ни, Любе, изпъдиха ни гърците!"
Бързо утихва, усетил, че говори на български. Името му отдавна е погърчено и дядото не иска да си има проблеми. Дори и днес!

Максим Караджов-автор
Цветан Томчев-снимки

През 1892 година в Скопие учели 4 езика, но не и македонски

2006-10-31T01:10:00.000-08:00

Вестник Труд от 11 юли 2006 година: През 1892 година в Скопие учели 4 езика, но не и македонски

Опитите за възстановяване на „ОМО Илинден-Пирин" пак се актуализира въпросът за т. нар. македонско малцинство в България. Как, защо и от кого изкуствено бе създадена „македонската нация" е отдавна известно. Това добре се знае и от интелигенцията в Повардарието. Драмата, която предизвиква осъзнаването на този факт и острото му противопоставяне с вменената в общественото съзнание представа за македонците като различни от българите, откриваме в думите на водещ македонски археолог, разкопаващ средновековната крепост в Охрид: "-Каквото и да изровим, все е българско."

Сърма КРЪСТЕВА

Аз съм българка от Македония, двамата ми дядовци са родени в Куманово. Притежавам семеен документ, който говори много. Предоставям го на читателите на „Труд".Това е дипломата на дядо ми Ангел Голомехов, издадена от средно мъжко българско училище в Скопие през 1892 г. Както е известно, след Освобождението от 1878 г. Българската екзархия остава единствен стожер на българщината в останалите извън Княжество България наши земи. Тя поддържа многобройни училища в Македония, Тракия и Добруджа, където развива активна културно-просветителска дейност, към училищния отдел на екзархията се класно училище в Скопие, където е учил дядо ми.Роден в Куманово през 1974 г., той взима активно участие в борбата на македонските българи срещу турците. Като даскал и член на революционния комитет комитет в родния си град се включва в известната Винишка афера от 1901 г. -въоръжено стълкновение с турците. Комитетът е разбит, а дядо ми е осъден на смърт. В ареста е подложен на мъчения, оставян е дълго да виси с главата надолу. За щастие сподвижници на движението отвън успяват да убият заптието, което пази зандана, и така заедно с още няколко свои другари Ангел Голомехов успява да избяга. Движейки се само нощем по таен канал между Македония и България и с помощта на водачи, групата успява да достигне княжеството. Пристигайки в София, Голомехов се заселва в покрайнините на града - в Красно село, което тогава е било пустееща земя, а след това е станало пристан на много други идващи от Македония...

Всъщност защо ли от Македония има бежанци единствено и само към България? След Илинденско-Преображенското въстание от 1903 г. и балканските войни приижда огромно количество изселници, много от които българската държава настанява в района на Красно село. И не случайно, и до днес доста улици в квартала носят имена на македонски градове -Солун, Битоля, Преспа, Дойран, Гоце Делчев и др. А къщата на Ангел Голомехов е сборен пункт на много македонци. Там правят сбирките си и преспиват Ванчо Михайлов, Юрдан Чкатров, Борис Дрангов и др. Чкатров дори оставя в дома на Голо-мехови огромната си библиотека от еднакво подвързани в кожа безценни книги...Но да се върнем към училищното свидетелство на Ангел Голомехов. В него изрично се казва, че той е българин, родом от Куманово. Виждаме също, че по това време в школото са се изучавали 4 езика - български, старобългарски, френски и турски. И българският като най-важен е поставен на второ място в свидетелството веднага след закон Божий. А македонският език липсва - по това време той още не е измислен и не е нищо друго освен български диалект.Но с титаничните усилия на македонските лингвисти в последните 50 години този диалект бе кодифициран като официален езиксъссъзнателно привнасяне на много сръбски заемки...Проблемът с езика все още е злободневен в Македония - в зависимост от ориентацията на различните правителства се поощряват определени промени. Например при кабинета на Любчо Георгиевски по телевизията в доста гледаемо време вървяха езикови курсове, които препоръчваха негласно връщане към звучене, близко до съвременния български език. С падането на това правителството обаче нещата се промениха. Колебанията коя езикова форма е правилната и коя трябва да бъде възприета за официална употреба отразяват и болния въпрос на македонците - „Кои сме ние?" Историята дава своя недвусмислен отговор. Мои братовчеди в Скопие и Куманово се именуват с фамилия, завършваща на „-ски", а ние - на ,,-ов". Как е възможно хора от един и същи род да носят различни имена? На гробищата в Куманово видях изчукани имена на покойници без ,,-ов". Не знам кога тази болка на много българи ще отшуми. Дано това поне се случи за времето, когато внуците ми ще са зрели хора. А и двама от тях носят македонски имена - Сърмена и Траян..

вестник Труд (www.trud.bg), вторник 11 юли 2006 година, страница 19.

Македонският лидер прострелян на улицата

2006-10-28T14:36:00.000-07:00

Месеци след атентата няма никакви резултати. Самоличността на убиеца не е установена. Не са напълно ясни и подбудите за убийството. При това положение михайловистите поемат нещата в свои ръце, намират убиеца и го екзекутират.
Този път в небитието е изпратен председателят на Македонския национален комитет - професор Димитър Михайлов.

автор: Александър Мирков

Вечерта на 16 май 1932 г. Михайлов се прибира с уморена крачка към дома си на ул. "Добруджански край" 1. Прекарал е напрегнат и пълен с ангажименти ден. Като член на Настоятелството на черквата "Св. Спас" участва в неговото заседание. Подир това се задържа задълго в съюзната централа, а от 18 часа чете редовната си лекция в Историко-филологическия факултет на Софийския университет. Македонският лидер върви по дясната неосветена част на ул. "Позитано". Когато преминава бул. "Хр. Ботев" е настигнат от непознат мъж.
Той стреля няколко пъти в него. После духва покрай училище "Екзарх Йосиф"и изчезва в мрака на безлюдните улици.
След броени минути на местопрестъплението се изсипва полиция. Михайлов все още дава признаци на живот. Ето защо, без да бъдат дочакани съдебно-следствените органи, той е откаран в Александровската болница. По пътя издъхва и тялото му е пренесено в моргата на Втора хирургия. Лекарският екип констатира, че жертвата е простреляна от два 7,65 мм револверни куршума. Единият го удря в дясното слепоочие и мозъка. Другият пронизва лявата плешка, минава през белия дроб и засяда между ребрата. И двата изстрела са смъртоносни.
Ченгета и следователи отцепват района на атентата и пристъпват към разследване на престъплението. В чантата и дрехите на убития са намерени книжа и бележки, но никаква съществена улика, която да има нещо общо с убийството. Според показанията на близките проф. Михайлов никога не е носил в себе си оръжие. Наблизо е задържано подозрително лице, което е откарано във Втори полицейски участък. Оказва се, че това е Г. Паскалев от с. Кошарево, Брезнишко. Съмненията за участието му в покушението Съмненията за участието му в покушението бързо се разсейват и той е освободен. На петдесет метра от мястото на нападението полицаите попадат на захвърлен пистолет.
Той е система "Маузер", с дървена дръжка и четири патрона в пълнителя. Вероятно с него е извършено престъплението, но няма пръстови отпечатъци.
Следствието е поверено на следователя Пальо Грозданов. От естеството на раните се установява, че атентаторът е: стрелял в упор от съвсем близко разстояние. Разпитани са няколко свидетели, чиито разкази хвърлят известна светлина върху произшествието. Единственият пряк очевидец на терористичния акт е деветгодишният Георги Кратунков. Поради голямата уплаха той не може да си припомни почти нищо. След изстрелите на улицата излизат Иван Велев и Сергей Панов. Първият е пазач на новостроящата се еврейска болница, а вторият - на близкия склад за врати ипрозорци. Те не виждат нападателя, но забелязват да бягат трима души, които сигурно го прикриват. Убиецът е срещнат от други свидетели - Иванка Дашева и Борис Харалампиев. Двамата са вървели на тридесетина крачки след Михайлов. Когато чуват пукотевицата, предпазливо се прилепват до входната врата на училището. В следващия миг покрай тях тичешком преминава с револвер в ръка екзекуторът на професора и те го описват много точно. Той е около 35-годишен, облечен в черни дрехи, набит и широко-плещест, с брадясало лице. Само пет минути след атентата звъни телефонът на редакцията на в. "Утро". Тайнствена личност уведомява дежурните редактори, че е убит Димитър Михайлов и посочват точно мястото на покушението. По същия начин и в същото време са информирани за събитието и други сутрешни столични вестници.
Тленните останки на загиналия председател на Македонския национален комитет са изложени за поклонение в храма "Св. София". Прочетена е заупокойна молитва от Софийския митрополит Стефан. В цялата страна е обявен траурен ден за всички македонци. В продължение на два дни да се простят с Михайлов идват хиляди хора. В София пристигат делегации от почти всички македонски легални организации. На 19 май траурната процесия преминава по централните улици. Вали проливен дъжд. Пред импозантното 20 000 шествие се носят над 150 венци и 105 знамена братствата. В Петрич, Горна Джумая Свети Врач и Неврокоп магазините и питейните заведения са затворени, об-
кичени счерни знамена. Междувременно издирванията на полицията продължават. Те се ръководят от началника на криминалния отдел при Дирекцията на полицията Манолев. Директорът на полицията Преславски и столичният комендант Малинов дават пресконференция за хода на разследването. И двамата се придържат към протоколното при такива случаи заявление, че полицейските и следствените власти ще ще разкрият престъпниците. Последвалите действия напълно опровергават тези обещания. Въпреки уверенията, че съдебното дирене се води в правилна посока, то тъпче на едно място. Изпълнени са всички следствени процедури, но усилията се оказват напразни. Месеци след атентата няма резултати. Самоличността на убиеца не е установена. Не са ясни и подбудите за убийството. При това положение привържениците на Ванче Михайлов
във ВМРО не се надяват на по-нататъшни разкрития и поемат нещата в свои ръце. Те предприемат собствено разследване. Следите и фактите ги отвеждат към групата на протогеровистите начело с Перо Шанданов и Кръстан Поптодоров. Нещо повече-от щаба на Михайловистите смятат с основание, че югославският военен аташе, използва всякакви средства "за разстройство и унищожаване на македонската организация". Открит е прекият извършител на престъплението. Това е Георги Узунов - Кукушанчето. Съвсем скоро дългата ръка на отмъщещето го настига. По обяд на 26 декември 1932 г. Георги Узунов излиза от сградата га общината и тръгва по ул. "Васил Левски" покрай Градската градина. Тук е поресрещнат с няколко изстрела. Той пада на тротоара, нападателят се навежда над него и греля още два пъти. След това побягва,
но е заловен от двама стражари. Георги Узунов - Кукушанчето е тежко ранен и откаран в болницата на Руския Червен ръст. Арестуваният стрелец е идентифициран под името Дончо Атанасов от с. Цървор, Воденско. Няколко дни преди това получава по непознат куриер заповед, оформена с печата на Солунския революционен окръг, да убие Георги Узунов. Не му остава място за избор и без да се замисля, се заема да изпълни задачата. Дава подробни показания пред полицейския инспектор как е ворганизирал и извършил убийството. Сутринта на следващия ден Кукушанчето умира от раните си в болницата. В началото на май 1933 г. почва разглеждането на делото срещу Атанасов. Състав на Софийския окръжен съд го осъжда на основание чл. 247 от наказателния закон за предумишлено убийство на доживотен затвор. Ала той не прекарва остатъка от дните си в пандиза. След амнистията при раждането на престолонаследника Симеон през 1937г. е пуснат на свобода.
Страстите около убийството на Михайлов, бавно отшумяват. Но бързо са последвани от нови "македонски убийства". Жертви дават и двете страни. Сред тях са дейци с революционен опит като Симеон Евтимов, Мино Пържолов, Иван Параспуров, депутатът Христо Трайков и др. .....

вестник 168 часа, 20-26 октомври 2006 г., стр.32.

"...Весник, кой не научи да читаме"

2006-10-27T19:02:00.000-07:00

Така започва заглавната статия на днешния брой на македонския вестник "Нова Македония"-http://www.novamakedonija.com.mk/DesktopDefault.aspx

"....По 62 години Нова Македонија продолжува да ја испишува историјата во духот на новото време со нови идеали, стремежи, чистота, и верба во подобро утре. И оваа гарнитура на млади новинари и техничари , секојдневно и пожртвувано вградувајќи дел од себе во белите листови хартија, се бори традицијата да продолжи . Изминативе шест децении од пазувите на “Нова Македонија се изнедрија речиси сите пишани и електронски медиуми во државата што со право го сврстува весникот во своевиден Универзитет по новинарство. Притоа творечкиот немир многу често знае да ја премине границата и да се претвори во неспокој и незадоволство особено во услови на општа немаштија и економска криза. Но и покрај сите тешкотии, решени сме да опстоиме .Зошто “Нова Македонија“ не е обичен бренд. Таа е пред се историја , култура , јазик, идентитет, живот, спомени ... Не може и не смее да биде само гол статистички податок фактот дека токму во “Нова Македонија“ започна нормирањето на македонскиот литературен јазик од страна на академик Блаже Коневски, кој беше и првиот лектор и редактор на весникот. На страниците на овој весник за прв пат ќе биде објавено и антологиското Тешкото. Во тробројот од 5,6,7 мај 1945 година е објавено и Решението за македонска азбука со 31 буква, при што се соопштува дека нови букви во азбуката се ѓ, ќ, ѕ, љ, њ , џ. И се разбира оваа страница од весникот автоматски станува буквар во македонските училишта.Зар би можеле да заборавиме дека токму “Нова Македонија“ не научи да читаме? Но дали и колку и се одолживме ? Политичките потреси кои му се случуваа на весникот во долг низ изминати години, оставија длабоки траги во сеќавањето на луѓето. За голем дел од нив весникот остана симбол на одредена партиска конјуктира во одредено време. Тој дух на минатото често не прогонува и денес. Имаше обиди сведокот на историјата да стане и жртва на историјата.. Но и покрај се “Нова Македонија“ достоинствено ги преброди сите искушенија, виори и тешкотии, достигнувања и падови, вистини и заблуди..."

Със съкращения

Без коментар...

2006-10-27T18:57:00.000-07:00

EFA says Bulgaria hampers registration of OMO Ilinden-Pirin
Brussels /25/10/ 19:35
http://www.makfax.com.mk/look/novina/article.tpl?IdLanguage=1&IdPublication=2&NrArticle=41226&NrIssue=176&NrSection
=20

Bulgaria continues with putting obstacles to OMO Ilinden Pirin in its efforts to obtain a proper registration. This is said in the letter sent recently by the European Parliament's grouping "European Free Alliance" (EFA) to the President of the European Commission, Jose Manuel Barroso, European Enlargement Commissioner, Olli Rehn, Council of EU Ministers and the highest Bulgarian authorities. "Even a year after the European Court of Human Rights came up with a ruling ordering Bulgaria to accept the registration of OMO Ilinden Pirin, this country continues with increasing vigor to impede organization's activities, with an aim to prevent it from acquiring a legitimacy as a participant in the Bulgarian democracy", EFA's President, Mrs Nelly Maes, says in her letter. "A Sofia's Court is due to respond to the request submitted by OMO Ilinden, however, the preliminary hearing that took place on 18 October 2006 turned out into a farce", Maes says in the letter, stating a number of facts related to ridiculous behavior of the Bulgarian authorities in their efforts to dodge registration of the party. EFA raises numerous objections against the Bulgarian media as well, accusing them of partial reporting and lack of presentation of OMO Ilinden Pirin's arguments. The letter ends with a conclusion that "an attempt for indirect evasion of the Strasbourg Court's ruling is in place, which qualified Bulgarian authorities' behavior as clear violation of the fundamental human rights".

Интересен линк

2006-10-27T18:47:00.000-07:00

Горещо Ви препоръчвам да посетите, следната уеб страница-http://www.antickimakedonci.com.mk/

В нея можете да прочетете немалко за миналото на антична Македония, написано с любов и почит от такива капацитети в тази област, като господин Александър Донски (историк на "уметността"-изкуството) и др.

Членове на тази структура, са:

Д-р Димитар Ќорнаков
Д-р Ташко Белчев
Васил Иљов
Симе Пандовски
Д-р Ристо Ивановски
Александар Донски
Петар Темелковски
Тихомир Стојановски
Академик др.Жан Митрев
Ангелина Маркус
Паскал Камбуроски
М-р Веле Алексовски

Посетете страницата на Античките Македонци в днешна Р. Македония:

http://www.antickimakedonci.com.mk/

Скопие си присвоява мощите на св. Кирил

2006-10-27T18:45:00.000-07:00

Скопие си присвоява мощите на свети Кирил
www.standartnews.com

България няма общо с братята първоучители, тръби македонският печатЗа Тодор Чепреганов, директор на Института за национална история, не е спорно искането на част от мощите, а подчертаването на българското потекло на светите братя. "Българите изцяло си присвояват братята Кирил и Методий, с което се прави историческа неправда спрямо целия славянски свят. Не може да се оспори, че славянската писменост е възникнала на територията на Македония. Самият папа в своето обръщение го призна", казва Чепреганов. За него българската държава мъдро отработва своята стратегия, при това в дългосрочен план. "Отношенията помежду ни декларативно са добри, но по отношение на историческите посегателства нищо не е променено", казва Чепреганов. И академик Ристовски смята, че македонската държава не прави достатъчно за честването на светите братя, докато в България 24 май се чества като държавен празник. Македонският печат реагира с изненада и възмущение на българското искане да се върнат част от мощите на св. Кирил, а в Скопие дори бяха издигнати контрапретенции. Идеята бе предложена от президента Георги Първанов на аудиенцията при новия папа Бенедикт XVI на 23 май."Македонската делегация в Рим начело с премиера Владо Бучковски не знаеше нищо за това искане, въпреки че само минути деляха аудиенциите на двете делегации при папата", пише в. "Време". Изданието дава думата на македонския министър на културата Благоя Стефановски. "И ние няколко пъти сме искали част от мощите на св. Кирил. Генерално Ватиканът е против, но все пак се надяваме, че ще успеем в това искане."Българското предложение бе повод за "Време" да нарече искането ни "дръзко" и да даде думата на антибългарски настроени "специалисти". "Мисията на Кирил и Методий по същността си е била антибългарска. Светите братя били изпратени по искане на Византия да дадат писменост на славянското население. Трябва ли да подсещаме, че Византия по това време е била във война с България" - казва академик Блаже Ристовски.

http://www.budilnik.com/index.html?iss=&ra=823